«У Расіі за гэтым стаялі прынцыпы, тут — маркетынг»: Саша Даўгаполаў пра расчараванне ў еўрапейскай квір-супольнасці

Расійская прапаганда гадамі малюе Еўропу як месца «квір-свабоды», аднак рэальнасць эміграцыі аказваецца значна складанейшай. Вядомы комік Саша Даўгаполаў, які з’ехаў з Расіі пасля пагрозы крымінальнага пераследу, у вялікім інтэрв’ю тэлеканалу “Дождь” распавёў пра свой досвед жыцця ў Еўропе, складанасці рэпрэзентацыі небінарнасці ў рускай мове і пра тое, чаму заходняя сістэма талерантнасці насамрэч аказваецца толькі замаскіраваным інструментам кантролю.

Небяспечны выбар супраць камерцыйнага ходу

У Расіі адкрытае пазіцыянаванне сябе як часткі квір- або ЛГБТ-супольнасці заўсёды патрабавала велізарнай мужнасці. Паводле слоў Даўгаполава, на радзіме за кожным падобным праектам або асабістай заявай стаяла «нейкае сур'ёзнае рашэнне», моцныя прынцыпы і згуртаваная супольнасць, гатовая рызыкаваць.

Пасля пераезду на Захад ілюзія абсалютнай свабоды хутка развеялася. «Я стала па-іншаму глядзець на рэчы і з'явы, якія ў Еўропе пазначаюцца як квір», — прызнаецца комік. Па-за еўрапейскімі сталіцамі жыццё ЛГБТ-людзей па-ранейшаму маргіналізуецца, а становішча бежанцаў застаецца крытычным. Даўгаполаў нагадвае пра трагічныя выпадкі:

«У Нідэрландах у лагерах для ўцекачоў некалькі транслюдзей скончылі жыццё самагубствам, у тым ліку людзі з Расіі, — гэта далёка не квір-рай».

Больш за тое, сама маркіроўка «квір» на Захадзе часта страчвае свой першапачатковы бунтарскі сэнс, ператвараючыся ў інструмент рынку. За еўрапейскімі шыльдамі далёка не заўсёды стаяць сапраўдныя прынцыпы або салідарнасць:

«Часта гэта ўвогуле можа быць проста камерцыйным ходам, каб прыцягнуць нейкую пэўную аўдыторыю, проста гэта можа быць менавіта такім пазіцыянаваннем».

«Ваў, яны забілі майго дзеда». У Маскве суд завочна арыштаваў коміка Сашу Даўгаполава. Супраць яго распачалі справу аб «рэабілітацыі нацызму» (відэа) Чытаць

Кааптацыя пратэсту і «хітры прыгнёт»

Даўгаполаў перакананы, што такія здабыткі заходняга ЛГБТ-руху, як аднаполыя шлюбы і дзяржаўная інстытуцыяналізацыя, насамрэч служаць мэтам сістэмы па нейтралізацыі апазіцыйных настрояў. Гістарычна квір-асяроддзе ва ўсім свеце было пратэсным і антысістэмным. Цяпер жа адбываецца яго «кааптацыя і абясшкоджванне».

«Заходні свет уладкаваны проста як бы… сістэмы прыгнёту і эксплуатацыі тут прысутнічаюць, проста яны выбудаваныя значна больш хітра»

— тлумачыць Даўгаполаў.

Калі ў Расіі прыгнёт прамалінейны — «выйшаў на вуліцу, цябе стукнулі дубінкай па галаве і адправілі на вайну або ў турму», — то на Захадзе сістэма ідзе на саступкі, каб пазбавіць рух зубоў.

У якасці прыкладу комік прыводзіць Берлінскі прайд, які фактычна падзелены на два лагеры: мэйнстрымны (апалітычнае «свята жыцця») і апазіцыйны (палітычны, які ўздымае тэмы дэкаланізацыі і Палесціны). Калі на мэйнстрымным прайдзе адбыўся тэракт, улады выкарысталі гэта для палітычнай рыторыкі і павелічэння фінансавання паліцыі. Пры гэтым, паводле Даўгаполава, паліцыя не абараніла ўдзельнікаў камерцыйнага прайду, але актыўна разганяла апазіцыйную квір-дэманстрацыю.

Чаму давялося адмовіцца ад радыкальнага моўнага эксперыменту

Асобнай тэмай размовы стала рашэнне Даўгаполава часткова вярнуцца да мужчынскіх займеннікаў, прынятае ў канцы мінулага года пасля перыяду выкарыстання жаночага роду.

Галоўнай прычынай стала банальная бытавая стомленасць ва ўмовах жорстка гендараванай рускай мовы. «Я стаміўся проста ад таго, што… кожны дзень твайго жыцця на рускай — гэта ў асноўным пастаянная барацьба», — дзеліцца комік. Па-за вузкім колам падтрымкі небінарны чалавек пастаянна сутыкаецца з выбарам: альбо хаваць сябе і прыкідвацца, альбо ўступаць у бясконцыя знясільвальныя мікраканфлікты.

«Табе патрэбная альбо гатоўнасць да канфрантацыі з нейкімі абсалютна незнаёмымі, не гатовымі да гэтага людзьмі — там, з падатковымі кансультантамі, з кіроўцам таксі, з нейкім тыпам, які прыйшоў да цябе рамантаваць бойлер».

Даўгаполаў падкрэслівае, што не лічыць гэта «дэтранзішнам». Гэта хутчэй тактычнае рашэнне дзеля захавання жыццёвых сіл. У эміграцыі фокус яго ўвагі зрушыўся з пытанняў гендарнай ідэнтычнасці, якія былі важныя як кропка сацыяльнага напружання ў Расіі, на іншыя сістэмныя праблемы — клас, паходжанне, міграцыйны статус і ціск еўрапейскай бюракратыі. Пасля перыяду «радыкальнага эксперыменту» комік адчувае сябе больш ураўнаважана, а яго асноўная аўдыторыя разумее і прымае гэтыя змены.