У Польшчы пачалі прызнаваць аднаполыя шлюбы, заключаныя за мяжой. Як гэта магчыма ў краіне, дзе яны дагэтуль не ўзаконеныя?

У нядзелю, 23 жніўня 2026 года, у Польшчы адбылася знакавая падзея: набылі моц новыя правілы рэгістрацыі актаў грамадзянскага стану. Цяпер польскія органы ЗАГС могуць уносіць у нацыянальны рэестр аднаполыя шлюбы, якія грамадзяне афіцыйна заключылі за мяжой. Пры гэтым на нацыянальным узроўні аднаполыя саюзы ў Польшчы ўсё яшчэ не легалізаваныя.

Расказваем, як уладкаваная гэтая рэформа, чаму кансерватыўным польскім уладам давялося пайсці на саступкі і што гэта мяняе для тысяч сем’яў.

Што адбылося?

З 23 жніўня 2026 года ў Польшчы пачалі дзейнічаць новыя правілы працы органаў рэгістрацыі актаў грамадзянскага стану (ЗАГС). Цяпер яны могуць рэгістраваць шлюбы аднаполых пар, якія былі законна заключаныя ў іншых дзяржавах. У польскай сістэме рэгістрацыі актаў грамадзянскага стану нават з’явіліся новыя спецыяльныя формы дакументаў для рэгістрацыі такіх саюзаў.

Гэта важны практычны зрух: раней польскія дзяржаўныя органы адмаўляліся рэгістраваць такія дакументы, праз што пары сутыкаліся з супрацівам чыноўнікаў і судоў. Цяпер працэдура перайшла з разраду судовых баталій у рэчышча стандартнага адміністрацыйнага працэсу.

Як гэта працавала раней?

Дагэтуль польская прававая сістэма ігнаравала сямейны статус аднаполых пар, якія ўзялі шлюб за мяжой. Каб дамагчыся прызнання свайго саюза ў Польшчы, парам даводзілася гадамі весці складаныя судовыя працэсы ў індывідуальным парадку. Кожная такая справа патрабавала велізарных эмацыйных і фінансавых выдаткаў, а вынік залежаў выключна ад рашэння канкрэтных суддзяў.

Чаму польскія правілы змяніліся менавіта цяпер?

Галоўнай юрыдычнай падставай для рэформы стала рашэнне Суда Еўрапейскага саюза (ESTT), вынесенае ў лістападзе 2025 года. Суд ЕС пастанавіў: дзяржавы — члены Еўрасаюза абавязаныя прызнаваць аднаполыя шлюбы, законна заключаныя ў іншых краінах супольнасці, нават калі іх уласнае нацыянальнае заканадаўства не дазваляе такія саюзы.

Для Польшчы гэтае рашэнне стала абавязковым кіраўніцтвам да дзеяння. Неўзабаве пасля вердыкту еўрапейскага суда Вышэйшы адміністрацыйны суд Польшчы таксама вынес рашэнні на карысць некалькіх аднаполых пар, абавязаўшы ўнесці іх замежныя пасведчанні аб шлюбе ў польскі рэестр.

Практычны прэцэдэнт быў створаны ў маі 2026 года. ЗАГС Варшавы афіцыйна зарэгістраваў шлюб двух польскіх грамадзян, якія ажаніліся ў Германіі яшчэ ў 2018 годзе. Мэр Варшавы Рафал Тшаскоўскі (Rafał Trzaskowski) тады публічна заявіў, што горад гатовы актыўна прызнаваць і іншыя шлюбы польскіх ЛГБТК+ пар, заключаныя на тэрыторыі ЕС. Цяпер гэтая практыка распаўсюджваецца на ўсю краіну.

Ці азначае гэта, што ў самой Польшчы цяпер легалізаваныя аднаполыя шлюбы?

Кароткі адказ: не. Рэформа не азначае ўвядзення поўнай шлюбнай роўнасці ў Польшчы. Унутры краіны аднаполыя пары па-ранейшаму не могуць узяць шлюб і атрымаць польскае пасведчанне аб шлюбе. Нацыянальнае заканадаўства Польшчы працягвае вызначаць шлюб традыцыйным чынам.

Новыя правілы рэгулююць выключна пытанне прызнання і рэгістрацыі тых шлюбаў, якія ўжо былі заключаны па-за межамі польскай юрысдыкцыі.

У чым тады практычны сэнс гэтага рашэння?

Нягледзячы на тое, што поўнай шлюбнай роўнасці ў краіне няма, практычнае значэнне рэформы для пар велізарнае. Унясенне запісу аб шлюбе ў сістэму ЗАГС дазваляе афіцыйна пацвердзіць сямейны статус у Польшчы. Гэта кардынальна спрашчае вырашэнне мноства адміністрацыйных і юрыдычных пытанняў:

• Афармленне спадчыны;
• Сумеснае валоданне маёмасцю;
• Доступ у рэанімацыю і права прымаць медыцынскія рашэнні за сужэнца;
• Вырашэнне пытанняў падаткаабкладання і іншых бюракратычных працэдур, дзе раней партнёры лічыліся абсалютна чужымі адно аднаму людзьмі.

Што гэта змяняе для рэгіёна?

Гэты выпадак паказвае, як наднацыянальнае еўрапейскае права здольнае ўплываць на ўнутраную палітыку нават самых кансерватыўных краін ЕС. Прынцып свабоды перамяшчэння і ўзаемнага прызнання дакументаў у межах Еўрасаюза прымушае дзяржавы адаптаваць свае сістэмы, пераадольваючы традыцыйныя бар’еры.

Як адзначаюць праваабаронцы, рашэнне Суда ЕС ад лістапада 2025 года мае прэцэдэнтнае значэнне і павінна прымяняцца ў іншых дзяржавах Балтыі і Усходняй Еўропы з падобным рэгуляваннем, напрыклад у Літве. Цяпер у аднаполых пар, якія заключылі шлюб за мяжой, з’явіўся выразны і зразумелы шлях да таго, каб іх сямейны статус афіцыйна прызнаваўся на радзіме.