Венгрыя адмяняе ўведзенае ў эпоху Орбана абмежаванне на ўсынаўленне дзяцей аднаполымі парамі

Перамога Петэра Мадзьяра на выбарах у красавіку 2026 года паклала канец 16-гадоваму кіраванню партыі «Фідэс» на чале з Віктарам Орбанам. Паставіўшы за мэту аднавіць адносіны з Еўрапейскім саюзам і вярнуць ключавыя правы ЛГБТ+-супольнасці, новы ўрад пачаў дэмантаж найбольш рэзанансных законаў папярэдняга рэжыму.

За час свайго знаходжання ва ўладзе Віктар Орбан пазіцыянаваў сябе як абаронца традыцыйных хрысціянскіх каштоўнасцей ад заходняга лібералізму. Пры ім былі прыняты законы, якія спынілі юрыдычную змену полу ў дакументах, заблакавалі ўсынаўленне дзяцей аднаполымі парамі і забаранілі распаўсюджваць сярод непаўналетніх матэрыялы, якія дэманструюць або прапагандуюць гомасексуальнасць і змену полу.

Рэформа ўсынаўлення: адмена міністэрскага вета

Першым крокам новага кабінета стала змяненне правіл усынаўлення, прынятых урадам Орбана ў канцы 2020 года. Раней аднаполыя пары маглі ўсынаўляць дзяцей, калі адзін з партнёраў падаваў заяву як адзінокі чалавек. Аднак закон 2020 года абавязаў усіх адзінокіх заяўнікаў атрымліваць асабістае адабрэнне міністра па справах сям'і, што фактычна стала забаронай для прадстаўнікоў ЛГБТ+.

Прэм'ер-міністр Петэр Мадзьяр абвясціў аб пераглядзе гэтай сістэмы: рашэнне аб магчымасці ўсынаўлення павінны прымаць не палітыкі або міністры, а незалежныя прафесіяналы ў галіне абароны правоў дзяцей, якія кіруюцца выключна інтарэсамі дзіцяці.

Пры гэтым рэформа адмяняе палітычны бар'ер для адзінокіх заяўнікаў, але сама па сабе не ўводзіць інстытут сумеснага ўсынаўлення для аднаполых пар. Тым не менш, паводле даных праваабаронцаў, са жніўня 2026 года некалькі заяў ад аднаполых пар ужо атрымалі адабрэнне.

Законапраект T/680: гарманізацыя з ЕСПЧ і патрабаваннямі ЕС

Услед за рэформай усынаўлення ўрад Мадзьяра ўнёс у парламент маштабны законапраект T/680, які перапісвае ключавыя палажэнні Закона аб абароне дзяцей 2021 года.

З асноўных актаў у сферы адукацыі, СМІ, рэкламы і абароны дзяцей цалкам выключаюцца фармулёўкі аб забароне «прапаганды» або «дэманстрацыі» гомасексуальнасці і змены полу. Забарона замяняецца агульным крытэрыем шкоды, накіраваным на прадухіленне доступу дзяцей да парнаграфіі, сексуальнага гвалту, эксплуатацыі, маніпуляцый і дамаганняў.

• Тэлевізійныя праграмы і медыякантэнт больш не будуць атрымліваць маркіроўку «18+» выключна праз наяўнасць ЛГБТ-тэматыкі.
• У школах забарона на згадванне гомасексуальнасці саступае месца абноўленым агульным нормам абароны дзяцей.
• Скасоўваецца прававая база для так званай «забароны Прайда» — паліцыя ўжо дала дазвол на правядзенне Маршу гонару ў Будапешце.

Законапраект наўпрост адлюстроўвае рашэнне Суда Еўрапейскага саюза (CJEU) ад красавіка, які прызнаў арбанаўскі закон 2021 года парушэннем фундаментальных правоў чалавека і базавых каштоўнасцей ЕС (артыкула 2 Дагавора аб ЕС). Еўрапейскі суд адзначыў, што заканадаўства Венгрыі незаконна стыгматызавала аднаполыя адносіны і звязвала іх з педафіліяй.

Фінансавы інтарэс і межы рэформаў

Прывядзенне венгерскіх законаў у адпаведнасць са стандартамі Бруселя мае выразную эканамічную падаплёку. У маі Петэр Мадзьяр дасягнуў пагаднення з Еўракамісіяй аб разблакіроўцы €16,4 млрд, аднак каля €600 млн заставаліся замарожанымі менавіта праз парушэнні правоў ЛГБТ. Скасаванне спрэчных нормаў дазволіць Венгрыі атрымаць як мінімум €500 млн, прызначаных для сферы адукацыі.

Нягледзячы на саступкі, урад Мадзьяра не мае намеру праводзіць радыкальную прагрэсіўную перабудову:

• Канстытуцыя Венгрыі захоўвае вызначэнне шлюбу выключна як саюзу мужчыны і жанчыны. Аднаполыя шлюбы застаюцца па-за законам, хоць краіна прызнае грамадзянскія саюзы.
• Захоўвае ў сіле правіла «ўпакоўкі кніг», згодна з якім дзіцячая літаратура з ЛГБТ-сюжэтамі павінна прадавацца ў закрытай упакоўцы і не бліжэй як за 200 метраў ад школ і цэркваў.

Крызіс у сістэме абароны дзяцей і рэакцыя палітыкаў

Дэмантаж правілаў эпохі Орбана адбываецца на фоне глыбокага крызісу ў дзяржаўнай сістэме апекі. Рэпутацыя партыі «Фідэс» як абаронцы сямейных каштоўнасцей была падарваная ў 2024 годзе пасля скандалу з памілаваннем намесніка дырэктара дзіцячага дома ў Бічке, які хаваў сексуальны гвалт над выхаванцамі. Гэты скандал прывёў да адстаўкі прэзідэнта Каталін Новак і даў штуршок росту папулярнасці Петэра Мадзьяра.

Апублікаваная ўрадам Мадзьяра інспекцыйная справаздача выявіла катастрафічны стан 18 дзяржаўных устаноў:

• Амаль 130 000 дзяцей у Венгрыі класіфікаваныя як тыя, што знаходзяцца ў зоне рызыкі.
• 23 000 дзяцей жывуць у дзяржаўных інтэрнатах, 800 знаходзяцца ва ўцёках, а 358 здаровых немаўлят месяцамі застаюцца ў бальніцах з-за недахопу месцаў у прытулках.
• Зафіксаваныя перапоўненасць, недахоп персаналу і выпадкі жорсткага абыходжання.

Урад вылучыў экстраную праграму аб'ёмам 9,5 млрд форынтаў на стварэнне новых месцаў і крызісных цэнтраў. Аднак кансерватыўная апазіцыя сустрэла рэформы жорсткай крытыкай: лідар фракцыі «Фідэс» Янаш Бока абвінаваціў прэм'ера ў выкарыстанні тэмы дзяцей у палітычных мэтах, прадстаўнік партыі KDNP Бенцэ Рэтвары назваў Мадзьяра «гендарным актывістам», а лідар руху «Наша Радзіма» Ласла Торацкаі заявіў аб катэгарычным непрыманні ўсынаўлення дзяцей аднаполымі парамі.

Грамадская думка і патрабаванні НКА

Праваабарончыя арганізацыі (Amnesty International Hungary, таварыства Háttér, Labрис і Фонд «Вясёлкавыя сем’і») лічаць рэформу Мадзяра толькі першым крокам. Альянс ЛГБТ вылучыў пакет з 12 патрабаванняў, які прадугледжвае поўны доступ да аднаполых шлюбаў, сумеснага ўсынаўлення, працэдур ЭКА і юрыдычнай змены полу.

Грамадская думка ў Венгрыі дэманструе гатоўнасць да перамен. Паводле даследавання сацыялагічнага цэнтра Medián:

• 68% апытаных падтрымліваюць права аднаполых пар на шлюб і ўсынаўленне.
• 71% рэспандэнтаў выступаюць за доступ аднаполых пар да дапаможных рэпрадуктыўных тэхналогій.
• 57% грамадзян падтрымліваюць скасаванне абмежаванняў эпохі Орбана.

Партыя Петэра Мадзяра «Ціса» працягвае ўпэўнена лідаваць у рэйтынгах, набіраючы 47% галасоў супраць 21% у «Фідэс». Найбліжэйшыя месяцы пакажуць, ці зможа новы ўрад утрымаць баланс паміж патрабаваннямі Еўрапейскага саюза, ціскам праваабаронцаў і жорсткім супрацівам кансерватыўных сіл.