Спецслужбы ЗША дзесяцігоддзямі вучыліся прымаць ЛГБТ-афіцэраў у ЦРУ, але пры Трампе гэтая сістэма рухнула за пару тыдняў

ЦРУ на працягу сямі дзесяцігоддзяў прайшло шлях ад чыстак сярод афіцэраў-ЛГБТ да іх падтрымкі — пакуль другая адміністрацыя Трампа не пачала зводзіць гэтую працу на нішто.

У самым канцы Другой сусветнай вайны адкрыты гей і афіцэр Упраўлення стратэгічных службаў (УСС) Кармэл Офі паспяхова правёў дзве найскладанейшыя аперацыі па вывазе нямецкіх навукоўцаў і дыпламатаў з савецкай зоны акупацыі. Усяго праз некалькі гадоў Офі, які стаў адным з першых штатных супрацоўнікаў створанага Цэнтральнага разведвальнага ўпраўлення (ЦРУ), быў звольнены выключна праз сваю сексуальную арыентацыю. Ён стаў адной з першых ахвяр маштабнай дзяржаўнай кампаніі па ачыстцы федэральных ведамстваў ад геяў, лесбіянак, бісексуалаў і трансгендарных людзей, якую гісторыкі пазней назавуць «Лавандавай панікай» (Lavender Scare).

За наступныя сем дзесяцігоддзяў ЦРУ прайшло велізарны і балючы шлях: ад сістэматычнага пераследу ЛГБТ-супрацоўнікаў і іх звальнення да актыўнага рэкрутынгу, публічнага прызнання іх заслуг і забеспячэння поўных сацыяльных гарантый іх партнёрам. Аднак сёння гэты гістарычны пераход сутыкнуўся з беспрэцэдэнтным разваротам.

З прыходам другой адміністрацыі Дональда Трампа ў 2025 годзе амерыканская разведвальная супольнасць пачала імкліва дэмантаваць усю інфраструктуру разнастайнасці і інклюзіўнасці, фактычна вяртаючыся да практык выключэння і падазронасці.

У двух словах. Што адбываецца?

• Гістарычны кампраміс разбураны. На працягу 70 гадоў ЦРУ рухалася ў бок прызнання правоў ЛГБТ-афіцэраў: ад пераследу ў эпоху макартызму да «негалоснай згоды» ў 1970–1980-х гадах і, нарэшце, да поўнай юрыдычнай роўнасці ў 2010-х.
• Новая хваля абмежаванняў. Са студзеня 2025 года ўказы Трампа ліквідавалі праграмы падтрымкі разнастайнасці (DEI). У ЦРУ забаранілі дзейнасць праваабарончай асацыяцыі супрацоўнікаў ANGLE, Pride-мерапрыемствы і нават выкарыстанне займеннікаў у карпаратыўных подпісах.
• Трансгендарныя афіцэры пад ударам. Уведзена забарона на наведванне прыбіральняў, якія адпавядаюць гендарнай ідэнтычнасці. Скасаванне небінарных маркераў у пашпартах прымушае афіцэраў пад прыкрыццём выкарыстоўваць дакументы, якія супярэчаць іх знешнасці, што наўпрост пагражае іх бяспецы і аперацыям ЦРУ.
• Масавыя звальненні. Дырэктарка Нацыянальнай разведкі Тулсі Габард у лютым 2025 года звольніла 100 трансгендарных супрацоўнікаў спецслужбаў (у тым ліку трох афіцэраў ЦРУ) за ўдзел у закрытым чаце. У ведамстве нарастаюць асцярогі перад пачаткам паўнавартаснай новай «Лавандавай панікі».

Частка I: Эпоха пераследу і «ціхай» службы (1941–1980)

«Лавандавая паніка» і дэтэктары хлусні (1941–1960)

У гады Другой сусветнай вайны амерыканскія спецслужбы, якія адчувалі востры недахоп кадраў, практычна не цікавіліся асабістым жыццём сваіх супрацоўнікаў ва УСС або ваеннай разведцы. Аднак пасля заканчэння вайны стаўленне рэзка змянілася. Кіраўніцтва разведвальнай супольнасці прыйшло да высновы, што гомасексуальнасць з'яўляецца крытычнай уразлівасцю. Логіка была простай: супрацоўнікі, якія хаваюць сваю арыентацыю, нібыта з'яўляюцца лёгкай мішэнню для шантажу з боку замежных разведак, якія могуць прымусіць іх выдаваць дзяржаўныя сакрэты.

• У 1948 годзе ЦРУ ўвяло практыку рэгулярных праверак на паліграфе, падчас якіх задаваліся прамыя пытанні пра гомасексуальныя кантакты з мэтай выяўлення і наступнага звальнення такіх супрацоўнікаў.
• У красавіку 1953 года прэзідэнт Дуайт Эйзенхаўэр падпісаў Выканаўчы ўказ № 10450. Гэты дакумент афіцыйна замацаваў, што «сэксуальная перверсія» з'яўляецца непасрэднай падставай для адмовы ў доступе да сакрэтнай інфармацыі.

З гэтага моманту пераслед стаў сістэмным. Сотні кар'ер былі разбураныя, а жыцці скалечаныя на падставе адных толькі чутак, падазрэнняў або прызнанняў, вырваных пад найцяжэйшым псіхалагічным ціскам падчас праверак на дэтэктары хлусні.

Служба ў цішыні (1960–1980)

У 1960-я і 1970-я гады стаўленне ЦРУ да ЛГБТ-супрацоўнікаў пачало паступова — хоць вельмі непаслядоўна і неафіцыйна — мякчэць. Прайсці праверку пры прыёме на працу стала крыху лягчэй, аднак адкрытая гомасексуальнасць па-ранейшаму заставалася безумоўнай падставай для дыскваліфікацыі.

Унутры самога агенцтва вяліся жорсткія спрэчкі наконт таго, ці павінна прызнанне сваёй гомасексуальнасці на паліграфе аўтаматычна прыводзіць да звальнення. Частка кіраўніцтва выступала за больш прагматычны падыход, які нагадваў неафіцыйную формулу «не пытай, не кажы». Джордж Буш-старэйшы, які ўзначальваў ЦРУ ў 1976–1977 гадах, стаў першым дырэктарам цэнтральнай разведкі, які адкрыта ўсумніўся ў мэтазгоднасці звальнення ЛГБТ-афіцэраў, аспрэчыўшы стары тэзіс пра тое, што іх сэксуальная арыентацыя сама па сабе робіць іх уразлівымі для шантажу.

У 1967 годзе пад ціскам Кангрэса з медыцынскіх анкет для грамадзянскай службы было выдалена пытанне пра «гомасексуальныя схільнасці». Тым не менш ЦРУ праігнаравала гэтую рэкамендацыю і працягвала задаваць гэтае пытанне падчас уласных медыцынскіх аглядаў і праверак на паліграфе. Як успамінаў адзін з ветэранаў службы з 30-гадовым стажам, у гэты перыяд ужо можна было спрабаваць аспрэчваць рэкамендацыі офіса бяспекі аб звальненні геяў, хоць афіцыйна сексуальная арыентацыя заставалася законнай падставай для скасавання кантракта аж да 1990-х гадоў.

Частка II: Расколатае ведамства і першыя перамогі (1980–2013)

Барацьба на два франты (1980–1995)

Гэты перыяд вызначаўся глыбокімі ўнутранымі супярэчнасцямі. З аднаго боку, афіцыйныя правілы станавіліся больш гнуткімі. Згодна з дырэктывай дырэктара ЦРУ ад 1980 года, гомасексуальнасць павінна была ўлічвацца толькі як адзін з фактараў пры ацэнцы стабільнасці супрацоўніка і яго схільнасці паддавацца ціску, але сама па сабе («in and of itself») больш не перашкаджала допуску да асабліва сакрэтнай інфармацыі (SCI).

З іншага боку, на практыцы жорсткія звальненні працягваліся. У 1982 годзе з ЦРУ быў звольнены афіцэр з выдатнымі характарыстыкамі пасля таго, як ён сумленна прызнаўся ў сваёй арыентацыі падчас праверкі на паліграфе. Гэта прывяло да дзесяцігоддзя судовых разбіральніцтваў, якія дайшлі да Вярхоўнага суда ЗША, што ў выніку пацвердзіў права дырэктара ЦРУ звальняць супрацоўнікаў з меркаванняў нацыянальнай бяспекі. У перыяд з 1985 па 1992 год федэральныя суды рэгулярна станавіліся на бок ЦРУ, пацвярджаючы законнасць адмоў у выдачы допуску да дзяржаўнай таямніцы ЛГБТ-кандыдатам.

Атмасфера ў ведамстве заставалася варожай, праз што амаль усе ЛГБТ-афіцэры хавалі сваё асабістае жыццё, баючыся неадкладнага звальнення. У той жа час класічны аргумент пра «пагрозу шантажу» імкліва страчваў сэнс: па меры таго як усё больш людзей рабілі камінг-аўт, у замежных разведак заставалася ўсё менш рычагоў ціску на іх.

Эпоха Клінтана і стварэнне ANGLE (1995–2013)

Сапраўдны прарыў адбыўся ў сярэдзіне 1990-х гадоў.

• У 1995 годзе прэзідэнт Біл Клінтан падпісаў Выканаўчы ўказ № 12968, які забараняў адмаўляць у допуску да сакрэтнай працы на падставе сексуальнай арыентацыі.
• У 1998 годзе яго наступны Выканаўчы ўказ № 13087 цалкам забараніў дыскрымінацыю ЛГБТ-грамадзян у любых структурах федэральнага ўрада.

ЦРУ было вымушана скарэктаваць свае кадравыя інструкцыі. Упершыню ў гісторыі афіцэры атрымалі прынцыповую магчымасць служыць адкрыта. Адзінай умовай заставалася адсутнасць прыкмет «недарэчных паводзін, безадказнасці або эмацыйнай нестабільнасці».

У 1996 годзе група супрацоўнікаў на чале з Трэйс Балард заснавала асацыяцыю ANGLE (Agency Network for Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Officers and Allies). Стварэнне гэтай групы спачатку выклікала сур'ёзную трывогу ў кансерватыўнага кіраўніцтва ЦРУ. Самі ЛГБТ-афіцэры таксама асцерагаліся, што ўступленне ў ANGLE можа пацягнуць за сабой пакаранне за тое, што яны хавалі інфармацыю падчас мінулых праверак.

Акрамя таго, сур'ёзнай перашкодай заставаўся прыняты ў 1996 годзе Закон аб абароне шлюбу (DOMA), які забараняў федэральнаму ўраду прызнаваць аднаполыя саюзы. З-за гэтага партнёры супрацоўнікаў ЦРУ не мелі права на медыцынскую страхоўку і сямейныя дапамогі.

Сітуацыя пачала змяняцца ў канцы 2000-х гадоў:

• У 2009 годзе Упраўленне па кіраванні персаналам ЗША (OPM) дадало «гендарную ідэнтычнасць» у спіс абароненых катэгорый.
• У 2011 годзе OPM упершыню афіцыйна вызначыла парадак трансгендарнага пераходу на працоўным месцы ў дзяржаўных установах.
• У чэрвені 2013 года Джулія Кёрлі пры падтрымцы кіраўніцтва ЦРУ стала першай трансгендарнай афіцэркай, якая паспяхова і адкрыта здзейсніла пераход унутры агенцтва.
• У чэрвені 2013 года Вярхоўны суд ЗША ў справе United States v. Windsor прызнаў DOMA неканстытуцыйным, што дазволіла ЦРУ нарэшце зраўняць у правах і льготах сем'і ўсіх сваіх супрацоўнікаў.

Частка III: Ад прызнання да забароны (2013–2026)

«Залаты век» інклюзіі (2013–2017)

Рашэнне Вярхоўнага суда па справе Obergefell v. Hodges у 2015 годзе, якое легалізавала аднаполыя шлюбы на ўсёй тэрыторыі ЗША, канчаткова ліквідавала юрыдычныя супярэчнасці. Гэта істотна спрасціла працу ЛГБТ-супрацоўнікаў за мяжой: іх сужэнцы пачалі атрымліваць стандартныя дыпламатычныя візы і выплаты, хоць у некаторых кансерватыўных краінах ім усё яшчэ даводзілася сутыкацца з адмовамі ў візах або патрабаваннем пакідаць краіну кожныя тры месяцы.

Пры дырэктары ЦРУ Джоне Брэнане (2013–2017) інклюзіўнасць стала часткай афіцыйнага брэнда агенцтва.

• У 2014 годзе Брэнан ініцыяваў маштабнае даследаванне, якое паказала, што ЛГБТ-супрацоўнікі ўсё яшчэ адчуваюць схаваны ціск і баяцца адкрыта заяўляць пра сябе, каб не нашкодзіць кар'ернаму росту.
• У 2016 годзе была зацверджана трохгадовая стратэгія разнастайнасці, якая зрабіла ЛГБТ-супольнасць прыярытэтнай групай для найму.
• ЦРУ выпусціла афіцыйны дакументальны фільм «ANGLE of Ascent», які распавядае пра змяненне ўнутранай культуры ведамства.

Першая адміністрацыя Трампа (2017–2021)

З прыходам Трампа ў 2017 годзе публічная падтрымка ЛГБТ-супольнасці ў дзяржаўных органах была згорнутая. Дзяржаўны дэпартамент аператыўна выдаліў са свайго сайта прабачэнні перад ахвярамі «Лавандавай панікі» мінулых гадоў, а генеральны пракурор Джэф Сешнс адмяніў палажэнні аб абароне трансгендарных супрацоўнікаў.

Унутры ЦРУ ЛГБТ-супрацоўнікі палічылі за лепшае знізіць сваю публічную актыўнасць. Тым не менш інстытуцыйная база (офіс разнастайнасці, трэнінгі і група ANGLE) працягвала функцыянаваць. Калі ў ліпені 2017 года Трамп абвясціў пра забарону трансгендарным людзям служыць у войску, афіцэры ЦРУ накіравалі кіраўніцтву мемарандум, у якім папярэдзілі, што забарона нанясе шкоду нацыянальнай бяспецы праз страту ваенных спецыялістаў з рэдкімі моўнымі і тэхнічнымі навыкамі, адкамандзіраваных у разведку. З прыходам прэзідэнта Джо Байдэна ў 2021 годзе гэтая забарона была часова адмененая, а ўсе праграмы інклюзіўнасці і медыцынскага забеспячэння былі цалкам адноўленыя.

Частка IV: Новы паварот. 2025 год і далей

У студзені 2025 года, адразу пасля вяртання ў Белы дом, Дональд Трамп падпісаў Выканаўчы ўказ № 14151, які прадпісваў неадкладна спыніць любыя праграмы падтрымкі разнастайнасці, роўнасці і інклюзіўнасці (DEI) у федэральным урадзе. Асацыяцыя ANGLE, якая праіснавала амаль 30 гадоў, была афіцыйна забароненая.

У ЦРУ пачаліся імклівыя змены:

1. Кадравыя чысткі. Усе супрацоўнікі, часова адкамандзіраваныя ў закрыты Офіс разнастайнасці і інклюзіўнасці, былі адпраўленыя ў адміністрацыйны адпачынак або звольненыя. У лютым 2025 года федэральны суд пацвердзіў права дырэктара ЦРУ звальняць супрацоўнікаў паводле спрошчанай працэдуры без права на апеляцыю. Працу страціў як мінімум 51 супрацоўнік ЦРУ і Офіса дырэктара Нацыянальнай разведкі (ODNI). Унутры агенцтва распаўсюдзіліся панічныя чуткі пра існаванне спісаў асоб, якія калі-небудзь удзельнічалі ў дзейнасці ANGLE.
2. Цэнзура і бытавыя абмежаванні. ЦРУ цалкам ачысціла свой сайт ад згадак ЛГБТ-тэматыкі, забараніла правядзенне мерапрыемстваў у межах Pride Month і забараніла ўказваць гендарныя займеннікі ў службовай перапісцы.
3. Удар па трансгендарных супрацоўніках. Выканаўчы ўказ № 14168 абавязаў дзяржаўных служачых карыстацца толькі тымі прыбіральнямі, якія адпавядаюць іх біялагічнаму полу, зафіксаванаму пры нараджэнні. Гэта стварыла велізарныя бытавыя цяжкасці ў штаб-кватэры і замежных рэзідэнтурах ЦРУ, дзе практычна няма нейтральных унісекс-прыбіральняў.
4. Пагроза бяспецы аперацый. Той жа ўказ № 14168 скасаваў магчымасць выкарыстання небінарных пазнак у амерыканскіх пашпартах. Цяпер трансгендарныя афіцэры ЦРУ абавязаныя атрымліваць дакументы, якія адпавядаюць полу пры нараджэнні. Для супрацоўнікаў, якія працуюць пад глыбокім прыкрыццём, гэта стварае крытычную рызыку: неадпаведнасць дакументаў іх рэальнаму выгляду імгненна раскрывае аператыўную легенду і ставіць пад пагрозу іх жыццё.
5. Масавыя звальненні ваенных спецыялістаў. Выканаўчы ўказ № 14183 аднавіў забарону на службу трансгендарных людзей у арміі, запусціўшы працэдуру звальнення тысяч вайскоўцаў, у тым ліку тых, хто забяспечваў ключавыя аперацыі ЦРУ.
6. Звальненне за групавы чат. 25 лютага 2025 года дырэктар нацыянальнай разведкі Тулсі Габард абвясціла пра звальненне адразу 100 афіцэраў разведкі (у тым ліку трох супрацоўнікаў ЦРУ). Прычынай стаў іх удзел у раней афіцыйна санкцыянаваным групавым чаце Агенцтва нацыянальнай бяспекі (АНБ), дзе абмяркоўваліся пытанні трансгендарнага пераходу і абароны правоў.

Адлегласць паміж каштоўнасцямі і рэальнасцю

Многія гісторыкі і аналітыкі сёння адкрыта гавораць пра пачатак новай «Лавандавай панікі». Хоць аднаполыя шлюбы ў ЗША ўсё яшчэ абаронены законам (у лістападзе 2025 года Вярхоўны суд адмовіўся пераглядаць рашэнне па справе Obergefell), становішча трансгендарных афіцэраў ЦРУ стала катастрафічным, а агульная атмасфера страху паралізавала астатніх ЛГБТ-супрацоўнікаў.

Яшчэ за год да афіцыйнай забароны ANGLE фіксавала выпадкі псавання абвестак пра Pride-мерапрыемствы ў ЦРУ і рост бытавога цкавання ЛГБТ-персаналу.

Гісторыя ўзаемаадносін ЦРУ з уласнымі ЛГБТ-кадрамі заўсёды была гісторыяй велізарнай прорвы паміж дэклараванымі каштоўнасцямі і рэальным стаўленнем да людзей. На працягу дзесяцігоддзяў ведамства патрабавала ад сваіх супрацоўнікаў выключнай сумленнасці, смеласці і вернасці абавязку, адначасова жорстка караючы іх за шчырасць адносна ўласнай асобы. Тыя афіцэры, якія, нягледзячы на ціск, дзесяцігоддзямі моўчкі служылі і змагаліся за змены знутры, дапамаглі мадэрнізаваць ЦРУ і зрабіць яго больш эфектыўным інструментам абароны бяспекі ЗША.

Сёння здабыткі апошніх трыццаці гадоў апынуліся пад пагрозай поўнага знішчэння. Галоўнае пытанне, якое стаіць перад ЛГБТ-супольнасцю ў Лэнглі (Langley — гэта мясцовасць у штаце Вірджынія, дзе размешчана штаб-кватэра Цэнтральнага разведвальнага ўпраўлення (ЦРУ)) проста цяпер: ці зможа ўнутраная памяць ЦРУ пра тое, чаму інклюзіўнасць сапраўды важная для выжывання спецслужбы, перажыць гэтую палітычную буру.

Гэты матэрыял падрыхтаваны на аснове аналізу гістарычных дакументаў і сведчанняў супрацоўнікаў ЦРУ. Усе прыведзеныя меркаванні і ацэнкі належаць аўтарам першапачатковага даследавання і не адлюстроўваюць афіцыйную пазіцыю ўрада ЗША.