Як Крэмль ператварыў пераслед ЛГБТК-людзей у геапалітычную зброю — і хто ў Еўропе і Азіі пачаў яе выкарыстоўваць

У самой Расіі «міжнародны рух ЛГБТ» прызнаны экстрэмісцкім, а транс-пераход цалкам забаронены. Аднак цяпер расійскія ўлады выкарыстоўваюць гэтыя рэпрэсіі не толькі для ўнутранага кантролю, але і як «экспартуемы механізм» уплыву на суседзяў. Расказваем, як расійская анты-ЛГБТ павестка ахоплівае Цэнтральную Азію і Усходнюю Еўропу і чаму мясцовыя палітыкі лічаць яе такой зручнай.

Галоўнае — гэта «інфраструктура пераследу»

Расія выбудавала легальную сістэму, якая робіць жыццё квір-людзей небяспечным, і гэтую мадэль лёгка капіруюць іншыя краіны. Эксперты вылучаюць тры асноўныя рычагі гэтай сістэмы:

Прававая нявызначанасць: фармулёўкі законаў пра «прапаганду» або «экстрэмізм» настолькі размытыя, што пад іх можна падганяць любое дзеянне.

Знішчэнне дапамогі: крыміналізацыя арганізацый і НДА, якія аказваюць юрыдычную або псіхалагічную падтрымку.

Транснацыянальны ціск: пераслед актывістаў нават за межамі краіны.

Цэнтральная Азія: «Каланіяльны ціск» і капіяванне законаў

Краіны рэгіёна часта амаль даслоўна капіруюць расійскія нормы.

Кыргызстан: У 2023 годзе тут прынялі закон пра «прапаганду», аналагічны расійскаму, а ў 2026-м загаварылі пра забарону транс-пераходу. З-за рэйдаў і ціску найбуйнейшыя квір-арганізацыі краіны, такія як «Кыргыз Индиго» і «Лабрис», былі вымушаныя закрыцца або сысці ў падполле. Паводле экспертаў, прыняцце такіх законаў для мясцовых уладаў — спосаб прадэманстраваць лаяльнасць Маскве, ад якой краіна эканамічна залежыць.

Казахстан: У канцы 2025 года тут таксама ўхвалілі забарону «ЛГБТ-прапаганды». Актывісты адзначаюць, што вайна Расіі супраць Украіны і эканамічныя сувязі толькі ўмацоўваюць уплыў Крамля: «Расія разумее, што ёй не трэба акупаваць нас, таму што мы і так у яе ў кішэні».

Таджыкістан, Туркменістан і Узбекістан: У гэтых краінах аднапалые адносіны даўно крыміналізаваныя, але цяпер улады пачалі выкарыстоўваць артыкулы пра «распаўсюджванне парнаграфіі» для пераследу за асабістыя перапіскі і фота ў тэлефонах.

Еўропа: Барацьба за «традыцыі» як бар'ер для ЕС

У Усходняй Еўропе і Балтыі расійскія наратывы выкарыстоўваюць кансерватары і прарасійскія палітыкі:

Грузія: Дыскусіі пра правы ЛГБТК+ тут наўпрост звязваюць з пытаннем еўраінтэграцыі. Улады выкарыстоўваюць прыклад Венгрыі, каб даказаць: можна быць у Еўрасаюзе і пры гэтым прымаць гамафобныя законы «з годнасцю», абараняючы традыцыі.

Літва: Мясцовыя кансерватары прапанавалі замацаваць у Канстытуцыі статус сям’і толькі як саюза мужчыны і жанчыны, фактычна паўтараючы папраўкі Уладзіміра Пуціна 2020 года.

Малдова: Перад выбарамі прарасійскія сілы актыўна распаўсюджвалі фэйкі пра тое, што еўрапейскія партыі нібыта будуць навязваць «ЛГБТ-ідэалогію» ў школах. Актывісты кажуць, што людзям з «прамытымі мазгамі» вельмі складана растлумачыць карысць еўраінтэграцыі праз прызму правоў чалавека.

Беларусь: Аляксандр Лукашэнка ў 2026 годзе падпісаў закон аб адказнасці за «прапаганду ЛГБТ і чайлдфры». Даследчыкі лічаць, што гэта можа быць проста «дэкаратыўным жэстам яднання з рускім светам», але сілавікі ўжо выкарыстоўваюць яго для ціску на родных з’ехаўшых актывістаў.

Чаму гэта працуе?

Расійская прапаганда паспяхова прадае ідэю пра тое, што правы ЛГБТК+ — гэта «заходняя экспансія», чужая мясцовым народам. Палітыкі выкарыстоўваюць квір-людзей як зручны інструмент: імі палохаюць выбаршчыкаў, каб адцягнуць іх увагу ад эканамічных праблем або апраўдаць барацьбу з НДА.

Ці ёсць надзея на супраціў?

Нягледзячы на рэпрэсіі, супольнасць знаходзіць спосабы выжываць:

У Расіі, нягледзячы на забароны, да праграм дапамогі далучаецца ўсё больш «сяброўскіх» псіхолагаў і юрыстаў, а бацькі квір-падлеткаў ствараюць групы падтрымкі.

У краінах, дзе НДА забаронены, дапамога пераходзіць у анлайн-фармат або каардынуецца міжнароднымі арганізацыямі.

Культурныя праекты, такія як фестываль Queer Voices у Малдове ці прайды ў Вільнюсе, дапамагаюць змагацца са стыгмай праз эмпатыю і асабістыя гісторыі, а не праз сухія справаздачы.

Як адзначаюць праваабаронцы, галоўная мэта Крамля — падзяліць грамадзянскую супольнасць на «прымальную» і «экстрэмісцкую». Адзіны спосаб гэтаму супрацьстаяць — не дапускаць такой ізаляцыі і памятаць, што правы ЛГБТК+ — гэта частка базавых правоў чалавека, якія датычацца кожнага.

Матэрыял падрыхтаваны на аснове публікацыі «Настоящего Времени»: «Ненависть на экспорт: Россия, ЛГБТК+ в Европе и Азии». Арыгінал: https://www.currenttime.tv/a/nenavist-na-eksport-rossiya-lgbtk-v-evrope-i-azii/33776085.html