«Дэфіцыт актываў» — гэта міф? Навукоўцы прааналізавалі даныя гей-прыкладанняў і высветлілі, як змяняюцца сексуальныя ролі ад пакалення да пакалення (спойлер: актываў сапраўды становіцца менш)

У гей-асяроддзі гадамі абмяркоўваюць так званы «top shortage» — недахоп «актываў» (партнёраў, якія аддаюць перавагу пенетратыўнай ролі). Доўгі час гэта лічылася толькі тэмай для мемаў, але новае маштабнае даследаванне, апублікаванае 11 жніўня 2026 года ў The Journal of Sex Research, паказала: змены ў размеркаванні сексуальных роляў сапраўды адбываюцца, і яны непасрэдна звязаныя са зменай пакаленняў.

Расказваем, што высветлілі навукоўцы з Оксфарда і Манчэстэра, вывучыўшы профілі больш як 140 тысяч карыстальнікаў, і чаму «ўніверсальнасць» становіцца новым стандартам.

Што гэта за даследаванне?

Даследчыкі прааналізавалі ананімізаваныя даныя 141 156 актыўных карыстальнікаў глабальнай праграмы для знаёмстваў Surge. Навукоўцы хацелі зразумець, як мужчыны, якія маюць секс з мужчынамі (МСМ), ідэнтыфікуюць сябе сёння і ці залежаць гэтыя перавагі ад узросту і рэгіёна пражывання.

Важна адзначыць, што даследаванне абапіралася на пяць катэгорый, даступных у праграме: «актыў» (Top), «пасіў» (Bottom), «універсал» (Versatile), «не практыкую пенетрацыю» (Not Into Penetration) і «не пазначана» (Unspecified).

Галоўная выснова: «Актываў» сапраўды становіцца менш (сярод маладых)

Даныя пацвярджаюць: чым маладзейшае пакаленне, тым радзей яго прадстаўнікі выбіраюць ролю «актыву».

• Сярод карыстальнікаў, якія пазначылі сваю ролю, «пасівамі» назвалі сябе 38,5%, «універсаламі» — 37,4%, і толькі 20,6% ідэнтыфікавалі сябе як «актывы».
• У самай маладой узроставай групе (18–19 гадоў) доля «пасіваў» перавышае 50%.
• Наадварот, «старэйшае пакаленне» (умоўна званае ў асяроддзі «daddies») значна часцей выбірае ролю «актыва» або аддае перавагу ўвогуле не пазначаць пазіцыю ў профілі.

Мадэляванне паказала, што імавернасць ідэнтыфікацыі як «пасіў» рэзка зніжаецца з узростам: з 16,1% ва ўзросце 20 гадоў да 2,5% ва ўзросце 65 гадоў. Доля «актываў» за той жа перыяд узрастае з 5,6% да 10,1%.

Чаму зумеры часцей выбіраюць ролю «пасіва» або «ўніверсала»?

Навукоўцы вылучаюць некалькі прычын, чаму моладзь дэманструе большую гнуткасць:

1. Зніжэнне стыгмы. Традыцыйна роля «пасіва» асацыявалася са стратай маскуліннасці або «жаночай роляй», што спараджала феномен «ботам-шэймінгу». Маладое пакаленне (Gen Z) вырасла ў грамадстве, дзе гэтыя табу паступова знікаюць, а рэцэптыўная роля больш не ўспрымаецца як нешта, што прыніжае годнасць.
2. Адмова ад жорсткіх бінарных катэгорый. Зумеры ў цэлым схільныя пазбягаць строгіх катэгорый. Даследаванне паказала, што яны часцей выкарыстоўваюць ярлык «універсал» або ўжываюць такія ярлыкі ў залежнасці ад кантэксту, успрымаючы ідэнтычнасць як нешта зменлівае.
3. Уплыў тэхналогій. Праграмы для знаёмстваў самі па сабе дыктуюць неабходнасць выбару ролі, каб спрасціць пошук партнёра, што прымушае маладых людзей вызначацца хутчэй, чым гэта рабілі папярэднія пакаленні.

Геаграфія таксама мае значэнне

Сэксуальныя перавагі размеркаваны па свеце нераўнамерна. Даследаванне выявіла цікавыя рэгіянальныя тэндэнцыі:

• Еўропа і Акіянія: Тут самай папулярнай роляй з'яўляецца «універсал».
• Паўночная Амерыка і Афрыка: У гэтых рэгіёнах пераважаюць «пасівы».
• Азія: Тут зафіксавана самая высокая доля тых, хто не практыкуе пенетрацыю (7,3%).

Цікава, што ў рэгіёнах з больш высокім узроўнем сацыяльнай стыгмы (напрыклад, у некаторых частках Афрыкі) карыстальнікі радзей увогуле пазначаюць ролю, што можа быць звязана з меркаваннямі бяспекі і прыватнасці.

Ці азначае гэта, што «актывы» знікнуць?

Не зусім. Даследаванне мае шэраг важных абмежаванняў:

• Большасць маўчыць. Амаль 68,6% карыстальнікаў пакінулі поле «роля» пустым. Гэта можа азначаць як нежаданне навешваць ярлыкі, так і тое, што чалавеку проста ўсё роўна.
• Ідэнтычнасць ≠ Паводзіны. Сацыёлагі падкрэсліваюць: тое, што чалавек піша ў профілі (ідэнтычнасць), не заўсёды супадае з тым, што ён робіць у спальні (паводзіны). Многія «актывы» або «пасівы» на практыцы паводзяць сябе як універсалы ў залежнасці ад партнёра.
• Спецыфіка праграмы. Даныя атрыманы толькі з аднаго прыкладання (Surge). Карыстальнікі Grindr, Sniffies або іншых платформаў могуць дэманстраваць іншыя патэрны.

Тым не менш навукоўцы робяць выснову: сексуальныя ролі застаюцца важным вымярэннем культуры МСМ, але яны становяцца ўсё больш гнуткімі. «Дэфіцыт актываў» можа быць не столькі фізічнай адсутнасцю людзей, колькі адлюстраваннем таго, што сучасная гей-супольнасць больш не хоча абмяжоўваць сябе адной-адзінай роляй на ўсё жыццё.