«Яны былі тут заўсёды». Як ЛГБТ-супольнасць стагоддзямі стварала гісторыю брытанскіх маёнткаў і Нацыянальнага фонду

У апошні час брытанскі Нацыянальны фонд (National Trust) — арганізацыя, што кіруе сотнямі гістарычных помнікаў і сядзібаў у Брытаніі, — усё часцей падвяргаецца крытыцы за «прагрэсіўны» парадак дня. Прычынай незадаволенасці традыцыяналістаў станавіліся нават такія дробязі, як з'яўленне ў меню веганскіх сконсаў. Аднак у новай кнізе гісторыка архітэктуры Майкла Холла «Квір-спадчына» (A Queer Inheritance) сцвярджаецца, што гэтая інстытуцыя «была гейскай з самага пачатку». Расказваем, як склаўся гэты нечаканы саюз арыстакратыі, архітэктуры і квір-гісторыі.

З чаго ўсё пачалося?

Нацыянальны фонд быў заснаваны ў 1895 годзе — па іроніі лёсу, у той самы год, калі ў Лондане судзілі Оскара Уайльда за «гейства». Хоць сам Уайльд не быў непасрэдна звязаны з арганізацыяй, атмасфера віктарыянскага ліцэмерства таго часу стала фонам для стварэння Фонда. Адной з заснавальніц была Октавія Хіл, якая жыла з жанчынай, хоць іншы сузаснавальнік быў пурытанінам, які змагаўся з «непрыстойнымі» адкрыткамі.

Майкл Хол сцвярджае, што многія аб'екты, якімі сёння захапляюцца мільёны турыстаў, абавязаны сваім абліччам менавіта квір-персонам. Напрыклад:

• Віта Сэквіл-Уэст і Гарольд Нікалсан: партнёры ў «лавандавым шлюбе», што стварылі знакамітыя сады ў маёнтку Сісінгхерст.
• Генры Джэймс: пісьменнік, які жыў у Ламб-Хаўсе, чые імя надало прэстыжу аб'ектам, што пазней перайшлі пад апеку Фонда.
• Э. М. Форстэр: жыў у маёнтку Пайні-Копс, які цяпер таксама знаходзіцца ў партфелі арганізацыі.

Як маёнткі апынуліся ў Фонду?

Пасля Другой сусветнай вайны многія брытанскія арыстакраты сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і велізарнымі падаткамі на спадчыну. Каб захаваць радавыя гнёзды, яны перадавалі правы ўласнасці Нацыянальнаму фонду ў абмен на права працягваць жыць у іх бясплатна.

Ключавую ролю ў гэтым працэсе адыграў гісторык архітэктуры Джэймс Ліс-Мілн. У сваіх з'едлівых дзённіках ён апісваў «знікаючае пакаленне» халасцякоў — эдвардыянскіх квір-персон, што валодалі грашыма, прывілеямі і бездакорным густам, якія і перадалі свае маёнткі дзяржаве.

Пра што яшчэ расказвае кніга?

Аўтар знаходзіць квір-кантэкст нават там, дзе яго не прывыклі бачыць. Напрыклад, ён мяркуе, што:

• Раман «Партрэт Дарыяна Грэя» мог быць натхнёны падзеямі ў Кламберы, рэзідэнцыі герцага Ньюкасла.
• Рух «Мастацтва і рамёствы» (Arts and Crafts) з яго «суровай мужчынскай стрыманасцю» магло хаваць глыбокую ўнутраную тугу і таемныя жаданні.
• Некаторыя гістарычныя асобы, якія лічыліся проста эксцэнтрычнымі «прыгажунамі», на самай справе маглі быць транс-персонамі.

У чым праблема гэтага даследавання?

Крытыкі адзначаюць, што Хол засяроджваецца выключна на «вышэйшым святле». Яго версія гісторыі нагадвае «Абатства Даунтан», дзе ўсю ўвагу аддадзена лордам і інтэлектуалам, але пра жыццё тых, хто знаходзіўся «ўнізе лесвіцы» — прыслугі і рабочага класа — практычна нічога не гаворыцца. Акрамя таго, аўтар абыходзіць бокам больш цёмныя аспекты жыцця некаторых уплывовых джэнтльменаў таго часу.

Тым не менш, кніга Майкла Хола паказвае, што гісторыя Нацыянальнага фонду значна складанейшая, чым проста спрэчка пра тое, як правільна намажыць джэм на сконы. Гэта напамін пра тое, што за фасадамі чапурных брытанскіх сядзіб заўсёды хаваліся лёсы людзей, якія не ўпісваліся ў жорсткія рамкі свайго часу.