Аплот інклюзіўнасці. Чаму шведскія ІТ-гіганты трымаюцца за прынцыпы DEI, пакуль ЗША ад іх адмаўляюцца — і чаму гэта не заўсёды працуе

У апошнія гады канцэпцыя DEI (Diversity, Equity, and Inclusion — «Разнастайнасць, роўнасць і інклюзіўнасць»), якая доўгі час лічылася «залатым стандартам» заходняга карпаратыўнага свету, сутыкнулася з сур'ёзным крызісам даверу. У ЗША пад ціскам палітыкі Дональда Трампа і крытыкі з боку «бралiгархаў» (накшталт Ілона Маска) тэхналагічныя гіганты пачалі масава згортваць гэтыя праграмы. Аднак Скандынавія пакуль застаецца іх галоўным абаронцам у Еўропе.

Разбіраемся, як Spotify, Ericsson і Klarna спрабуюць выратаваць ідэі роўнасці і дзе гэтая сістэма дае збой.

Што адбываецца ў свеце?

Яшчэ нядаўна інклюзіўнасць была візітнай карткай заходніх кампаній. Але да сярэдзіны 2025 года сітуацыя рэзка змянілася: свае аддзелы DEI цалкам расфарміравалі Meta, IBM, Qualcomm і T-Mobile. Тэндэнцыя намецілася яшчэ раней: Microsoft закрыла профільны аддзел у ліпені 2024-га, а Zoom — месяцам раней. Крытыкі лічаць, што такія праграмы шкодзяць бізнесу, а ў ЗША ўлады пачалі расследаваць практыкі DEI на прадмет «дыскрымінацыі наадварот».

Як гэта працуе ў Швецыі?

Шведскія кампаніі — ад Spotify да Ericsson — працягваюць штогод публікаваць справаздачы пра дасягненне роўнасці, сцвярджаючы, што гэта частка іх бізнес-мадэлі, а не проста даніна модзе.

• Spotify: Канцэпцыя «таварышаў па групе» (Bandmates). Кампанія пазіцыянуе сябе не як жорсткую карпарацыю, а як музычны калектыў. Да 2025 года доля жанчын у Spotify дасягла 43,8%, а ў вышэйшым кіраўніцтве — 40,6%, што значна вышэй за сярэднія паказчыкі па шведскім ІТ-рынку (дзе жанчын усяго 24%). Прынцыпы інклюзіі закладзены нават у алгарытмы: сэрвіс праз спецыяльныя праграмы (EQUAL і GLOW) прасоўвае жанчын-выканаўцаў і LGBTQIA+ аўтараў.
• Ericsson: Інклюзія як KPI. У гэтай кампаніі дасягненне мэтаў па разнастайнасці наўпрост уплывае на памер заробку топ-менеджараў. У панэлях кіраўнікоў побач з фінансавымі паказчыкамі стаяць параметры «свабода выказвання меркаванняў» і «доля жанчын». Таксама створаны групы падтрымкі для этнічных меншасцяў і людзей з інваліднасцю.
• Klarna: Скандынаўскія льготы ў ЗША. Фінтэх-гігант перанёс шведскую практыку аплачванага водпуску па доглядзе за дзіцем у свае офісы ў Брытаніі і ЗША. Калі амерыканская дзяржава амаль не падтрымлівае бацькоў, то Klarna плаціць ім дапамогу ў 250 долараў да двухгоддзя дзіцяці і дае абодвум бацькам 20 тыдняў аплачванага водпуску.

Чаму сістэма «ламаецца»?

Нягледзячы на прагрэсіўную рыторыку, у скандынаўскага падыходу ёсць сур’ёзныя праблемы, якія асабліва яскрава праяўляюцца пры спробе маштабавання бізнесу на іншыя краіны.

1. Гендэрны разрыў у заробках. У брытанскім філіяле Spotify розніца ў аплаце працы мужчын і жанчын не толькі не знікла, але і вырасла: з 12,7% у 2023 годзе да 13,9% у 2024-м.
2. Судовыя пазовы ў ЗША. Былыя супрацоўніцы Spotify абвінавацілі кампанію ў расавай дыскрымінацыі. Адна з іх сцвярджае, што падчас масавых звальненняў да яе (як да афраамерыканкі) паставіліся значна жорстчэй, чым да белых калегаў, а павышэнне па службе ў амерыканскім офісе атрымлівалі ў асноўным белыя мужчыны.
3. Канфлікт са штучным інтэлектам. Выпадак Klarna паказаў, што інклюзія часта прайграе эканоміі. Калі кампанія вырашыла замяніць сотні супрацоўнікаў ІІ-ботамі, пад удар патрапілі менавіта аддзелы падтрымкі і бэк-офіса — там працавала больш за ўсё жанчын і маладых спецыялістаў. Пазней высветлілася, што ІІ не спраўляецца, і кампанія пачала наймаць людзей зноў — але ўжо на аддаленку і без соцпакетаў, што выклікала гнеў прафсаюзаў.

Што далей?

Эксперты мяркуюць, што скандынаўская мадэль ідэальна працуе ў «бяспечным Стакгольме» пад абаронай мясцовага заканадаўства, але саступае ў глабальнай канкурэнцыі на сусветных рынках. У справаздачы Ericsson у 2025 годзе абрэвіятура DEI цяпер сустракаецца ў асноўным у раздзеле «Фактары рызыкі» — кампанія баіцца судовых разборак і ціску з боку ўлад ЗША. Падаецца, «востраў інклюзіўнасці» ў Скандынавіі будзе вымушаны або адаптавацца да новых кансерватыўных трэндаў, або працягваць барацьбу ў адзіночку.