Чалавек, які скінуў Орбана. Хто такі Пэтэр Мадзьяр — і чаго ад яго чакаць геям Венгрыі?

13 красавіка 2026 года Венгрыя прачнулася іншай краінай. Віктар Орбан — саюзнік Пуціна, вораг ЛГБТК+ і кумір сусветных правых — прайграў выбары з разгромным лікам. Яго заменіць Пётр Мадзьяр, былы інсайдэр сістэмы, які стаў яе галоўным разбуральнікам. Для квір-супольнасці гэта адначасова перамога і вялікае пытанне.

Хто такі гэты Мадзьяр

Мадзьяр — 45-гадовы юрыст, былы дыпламат і былы лаяліст Орбана, які парваў з кіруючай партыяй Fidesz у 2024 годзе. Пасля гэтага ён не ціха пайшоў у прыватнае жыццё — ён выйшаў на вуліцу. За два гады Мадзьяр аб'ехаў усю краіну, выступаючы на мітынгах у вялікіх гарадах і маленькіх вёсках, часам наведваючы да шасці гарадоў у дзень. _PBS

Прычынай разрыву стаў скандал з прэзідэнцкім памілаваннем: высветлілася, што прэзідэнт Каталін Новак памілавала чалавека, датычнага да справы пра замоўчванне педафіліі. Дакумент аб памілаванні падпісала Юдзіт Варга — былая міністр юстыцыі і, на той момант, жонка Мадзьяра. Абодва пайшлі ў адстаўку. Мадзьяр пайшоў далей — ён ператварыў скандал у палітычны старт.

Атрымаўшы пад кантроль малавядомую партыю TISZA (Tisztelet és Szabadság — «Павага і свабода»), ён хутка зрабіў яе галоўнай апазіцыйнай сілай краіны. TISZA ўваходзіць у Еўрапейскую народную партыю — правацэнтрысцкі мэйнстрым, які кіруе ўрадамі 12 з 27 краін ЕС. _PBS

Разгром

Паводле вынікаў падліку 97,35% бюлетэняў, партыя Мадзяра атрымала 138 месцаў у 199-месным парламенце пры 53,6% галасоў. Fidesz Орбана ўзяў толькі 55 месцаў з 37,8%. _{Al Jazeera}

Яўка склала рэкордныя 77,8% — каля 7,52 мільёна венграў з прыкладна 8,1 мільёна тых, хто мае права голасу. _Xinhua Для краіны, якую Еўрапарламент з 2022 года афіцыйна лічыў «гібрыдным рэжымам электаральнай аўтакратыі», гэта гаворыць само за сябе.

На святкаванні на беразе Дуная Мадзяр заявіў тысячам сабраўшыхся прыхільнікаў: «Сёння праўда перамагла хлусню». Прэзідэнт Еўракамісіі Урсула фон дэр Ляйен напісала ў X: «Венгрыя выбрала Еўропу. Еўропа заўсёды выбірала Венгрыю. Разам мы мацнейшыя». _{Al Jazeera}

Орбан і геі: кароткая гісторыя нянавісці

Каб зразумець, чаму перамога Мадзяра важная для квір-людзей, трэба ўспомніць, што чыніў Орбан.

За гады ва ўладзе Орбан правёў маштабныя рэпрэсіі супраць ЛГБТК+ правоў, кульмінацыяй якіх стаў беспрэцэдэнтны для краіны ЕС забарона прайд-маршаў. У 2021 годзе быў прыняты закон, які забараняе «прапаганду» гомасексуальнасці і змены полу сярод непаўналетніх — пад выглядам абароны дзяцей, фактычна прыраўноўваючы ЛГБТК+ людзей да педафілаў. У 2020 годзе trans-людзі пазбавіліся права на юрыдычнае змяненне імя і гендара.

Орбан сваімі словамі распальваў нянавісць на вуліцах. Актывістка Элла Жырка з праваабарончай арганізацыі Hátter Society расказала: мужчына з нажом напаў на лесбійскую пару, якая трымалася за рукі ў трамваі, і заявіў суду, што зрабіў гэта, таму што «Орбан сказаў, што так правільна».

У сакавіку 2025 года венгерскі парламент прыняў закон, які прама забараняе правядзенне прайда. Удзельнікі рызыкавалі штрафамі, арганізатарам пагражала да года турмы. Паліцыі дазволілі выкарыстоўваць сістэму распазнавання твараў для ідэнтыфікацыі тых, хто прыйшоў.

І ўсё ж — 28 чэрвеня 2025 года Будапешцкі прайд адбыўся насуперак забароне. На яго выйшлі ад 100 да 200 тысяч чалавек, многія з якіх прыйшлі ўпершыню. Гэта стала найбуйнейшай антыўрадавай дэманстрацыяй у Венгрыі за доўгія гады.

Мадзьяр і геі: надзея з агаворкамі

Вось дзе пачынаецца нязручная размова.

Мадзьяр рэгулярна гаворыць, што падтрымлівае роўнасць — але пазбягае выразных заяваў па ЛГБТК+ правах. _{France 24} Калі Орбан забараняў прайд, Мадзяр не выйшаў на марш. Замест адкрытай падтрымкі ён ухіляўся ад публічнай пазіцыі, пераключаючы ўвагу на карупцыю і правалы ў абароне дзяцей — выкарыстоўваючы мову самога Fidesz, але накіроўваючы яе супраць яго ж. _{Heinrich Böll Stiftung}

Чаму? Па словах Андрэа Віраг, дырэктара па стратэгіі ліберальнага аналітычнага цэнтра Republikon, Мадзяр наўмысна абхажваў кансерватыўных выбарцаў у малых гарадах, разлічваючы, што антыўрадавая гарадская база падтрымае яго і так. _{France 24}

Гэта спрацавала электаральна. Але ЛГБТК+-актывісты расчараваныя. «Асноўная апазіцыя не хоча гаварыць пра правы ЛГБТК+, таму мы павінны на яе ціснуць», — сказаў AFP праваабаронца Геза Бужаш-Хабел. _{France 24}

Палітолагі адзначаюць: Мадзьяр не адкідвае кансерватыўную мову — ён яе перапраграмуе, звяртаючы знаёмыя тэмы супраць Fidesz. Гэта дапамагае яму ахапіць выбарцаў, якія ненавідзяць Орбана, але не атаясамліваюць сябе з апазіцыяй. _ECPR Квір-супольнасць у гэтай стратэгіі аказалася разменнай картай.

Орбан vs Мадзьяр: пазіцыі па ЛГБТК+

Што далей

Перамога Мадзяра — гэта не ЛГБТК+-рэвалюцыя. Гэта канец сістэмы, пры якой гамафобія была дзяржаўнай палітыкай. Праваабаронцы кажуць: ужо адно вяртанне да прававых нормаў, што існавалі да Орбана, стала б велізарным крокам наперад. _{France 24}

Мадзяр атрымаў канстытуцыйную большасць. Гэта значыць, ён можа адмяніць усе папраўкі Орбана — у тым ліку забарону прайда, у тым ліку законы пра «прапаганду». Ці зробіць ён гэта? Пакуль — цішыня.

Згодна з уласнымі заявамі, у парадку дня першага дня ў Мадзяра — антыкарупцыйныя меры, стварэнне офіса па вяртанні актываў, уступленне ў еўрапейскую пракуратуру EPPO і абмежаванне прэзідэнцкіх тэрмінаў. _{DailyNewsHungary} Права ЛГБТК+ у гэтым спісе не згадваюцца.