Шлюб усё яшчэ недаступны, але партнёрствы — на падыходзе. Як Украіна і яе суседзі абараняюць (ці не) правы ЛГБТ+ у 2026 годзе

Па стане на пачатак 2026 года Украіна застаецца краінай, дзе аднаполыя шлюбы афіцыйна не легалізаваныя і не прызнаюцца новым Грамадзянскім кодэксам. Тым не менш сітуацыя з правамі ЛГБТ+ у краіне знаходзіцца ў фазе актыўнай трансфармацыі, у многім дзякуючы еўраінтэграцыйным працэсам і неабходнасці абароны правоў вайскоўцаў.

Што адбываецца з законам аб партнёрствах ва Украіне?

У Вярхоўнай Радзе Украіны працягваецца разгляд законапраекта «Аб інстытуце зарэгістраваных партнёрстваў». Гэтая ініцыятыва дазволіць як аднаполым, так і рознаполым парам рэгістраваць сямейныя саюзы без заключэння шлюбу.

• Профільны камітэт ужо падтрымаў дакумент, падкрэсліўшы, што ён дапаможа забяспечыць маёмасныя і немаёмасныя правы грамадзян.
• Аўтары законапраекта адзначаюць, што гэта крытычна неабходна для вайскоўцаў ЛГБТ+, а таксама з'яўляецца важным крокам на шляху да членства ў Еўрапейскім Саюзе.

Нягледзячы на гэта, шлях дакумента застаецца доўгім: законапраект №9103 быў зарэгістраваны яшчэ ў сакавіку 2023 года і да вясны 2026 года ўсё яшчэ не прайшоў першае чытанне.

А як справы ў суседзяў Украіны?

Украіна не адна ў сваім кансерватызме адносна шлюбнай роўнасці. Паводле даных Rainbow Map ад ILGA, аднаполыя шлюбы не дазваляюцца і не рэгіструюцца таксама ў Польшчы, Славакіі, Венгрыі, Румыніі і Малдове.

Аднак ёсць выключэнні ў юрыдычным прызнанні саюзаў:

• У Венгрыі афіцыйна дазволены зарэгістраваныя партнёрствы.
• У большасці гэтых краін, у тым ліку ва Украіне, ЛГБТ-людзі, якія зазнаюць пераслед на радзіме, могуць атрымаць статус бежанца або дадатковую абарону.

Якія правы ўжо абаронены, а што застаецца пад забаронай?

Даследчыкі ацэньваюць сітуацыю ў рэгіёне па шкале ад 0% да 100%, аналізуючы ўзровень дыскрымінацыі, бяспеку і юрыдычнае прызнанне.

У чым Украіна дасягнула прагрэсу:

• Працоўная сфера: ЛГБТ-людзі абаронены ад крымінальнага пераследу і дыскрымінацыі пры працаўладкаванні (праблем з гэтым не фіксуюць і ў суседніх краінах).
• Юрыдычнае прызнанне гендара: Гэтая норма дзейнічае ва Украіне, а таксама ў Польшчы, Славакіі, Румыніі і Малдове (у Венгрыі — не).
• Грамадзянскія свабоды: На дзяржаўным узроўні ва Украіне, Польшчы, Славакіі, Румыніі і Малдове адсутнічаюць перашкоды для свабоды выказвання і фінансавання праваабаронцаў.

Што ўсё яшчэ забаронена: Ва ўсім рэгіёне — ад Украіны да Румыніі і Малдовы — захоўваецца забарона на сумеснае ўсынаўленне прадстаўнікамі ЛГБТ і прызнанне бацькоўства.

Узровень агрэсіі і мова нянавісці

Супрацьдзеянне мове нянавісці ва Украіне пакуль не мае спецыфічнага заканадаўства і грунтуецца на агульных нормах Канстытуцыі і абавязацельствах перад ЕС. У той жа час спецыяльныя нормы па барацьбе з мовай нянавісці ў дачыненні да ЛГБТ+ ужо дзейнічаюць у Славакіі, Венгрыі і Малдове.

Пры гэтым, паводле даных праваабаронцаў, ва Украіне, Славакіі, Румыніі і Малдове на гэты момант адсутнічаюць прамыя пагрозы бяспецы ЛГБТ-актывістаў.