Сіла ўсмешкі: Галоўнае з першага вялікага інтэрв'ю Марыі Калеснікавай пасля вызвалення

13 снежня 2024 года Марыя Калеснікава, адна з лідараў беларускага пратэсту 2020 года, выйшла на волю ў выніку маштабнага абмену. Правёўшы больш за чатыры гады ў зняволенні, у тым ліку 19 месяцаў поўнай ізаляцыі, яна дала першае падрабязнае відэаінтэрв’ю Юрыю Дудзю. Калеснікава расказала пра тое, як выжывала ў сістэме, якую называе «мясарубкай», чаму не шкадуе пра разарваны пашпарт і чаму сёння яна заклікае да дыялогу з Лукашэнкам дзеля выратавання тых, хто застаўся ў турмах.

Вопыт у «абсалютным сярэднявеччы»

Марыя апісвае беларускую турму як месца, дзе правы чалавека цалкам адсутнічаюць, а ўмовы ўтрымання засталіся ў мінулым. У калоніі яна сутыкнулася з прымусовай працай: замкнёныя шыюць форму для міліцыі, атрымліваючы за гэта каля 25 еўра ў месяц. У Марыі была выразная «чырвоная лінія» — яна была гатовая трапіць у ШІЗА, але адмовілася б шыць вопратку для расійскіх вайскоўцаў.

Значную частку тэрміну Калеснікава правяла ў адзіночнай камеры (ПКТ) і ШЫЗА, дзе з выгод была толькі халодная вада. Нягледзячы на ізаляцыю, яна падтрымлівала сябе жорсткай дысцыплінай: штодня займалася ёгай па 4,5 гадзіны і праходзіла па 10 тысяч крокаў на дарожцы два на тры метры. Па яе словах, менавіта фізічная актыўнасць і ўнутраная свабода ад нянавісці дапамаглі ёй не адчуваць сябе ахвярай.

Аперацыя на мяжы смерці

У 2022 годзе Марыя апынулася ў крытычным стане праз прабадзенне язвы, хоць раней не мела праблем са страўнікам. Яна правяла некалькі гадзін на падлозе ў ШЫЗА, перш чым адміністрацыя прыняла рашэнне выклікаць хуткую дапамогу. Калеснікаву выратавалі ў грамадзянскай бальніцы, і яна падкрэслівае, што гэты выпадак стаў для яе ўрокам: нават у бесчалавечнай сістэме знаходзяцца людзі, гатовыя зрабіць крок і ўратаваць чужое жыццё.

Легенда пра пашпарт і пузыр дыктатара

Марыя падрабязна ўзнавіла храналогію свайго выкрадання і спробы гвалтоўнай дэпартацыі ў верасні 2020 года. Каб застацца ў Беларусі, яна парвала свой пашпарт прама ў машыне сілавікоў у нейтральнай зоне на мяжы з Украінай. Яна іранічна пракаментавала чуткі пра тое, што Аляксандр Лукашэнка нібыта верыў, быццам яна «з’ела» дакумент. Для яе гэта паказчык таго, што дыктатары жывуць у штучнай інфармацыйнай бурбалцы, які ствараюць лаяльныя сілавікі.

Стаўленне да вайны і Пуціна

Калеснікава адкрыта называе падзеі ва Украіне катастрофай і заяўляе, што вайну пачала Расія. Падчас абмену яна апынулася ў Чарнігаве і асабіста хавалася ў бамбасховішчы, што дало ёй выразнае разуменне жаху таго, што адбываецца. Адказнасць за гібель людзей яна ўскладае на Уладзіміра Пуціна. Яна таксама выказала глыбокую павагу беларускім добраахвотнікам, якія ваююць за Украіну, адзначыўшы іх гатоўнасць аддаваць жыцці за свабоду.

Чаму Каснікова заклікае да дыялогу?

Адной з самых рэзанансных частак інтэрв’ю сталі словы Марыі пра неабходнасць перамоў з Лукашэнкам. Яна аргументуе гэта тым, што ў Беларусі застаюцца як мінімум 1300 палітвязняў, жыцці якіх знаходзяцца ў небяспецы.

• Мэта дыялогу: вызваленне людзей, спыненне рэпрэсій і вяртанне краіны з ізаляцыі.

• Маральны выбар: Колесникова абапіраецца на філасофію Андрэя Сахарава, лічачы, што маральны выбар — адзіна правільны ў доўгатэрміновай перспектыве, нават калі ён здаецца непапулярным.

Планы на будучыню

Марыя не плануе займаць дзяржаўныя пасады, называючы сябе палітычнай актывісткай, а не класічным палітыкам, што імкнецца да ўлады. Яна мае намер займацца:

1. Культурнымі праектамі, каб «будаваць масты».

2. Памагчы беларусам ў пераадоленні ізаляцыі і спыненні рэпрэсій.

3. Крэатыўным бізнесам у Берліне, каб забяспечваць сваё жыццё.

Галоўная мара Марыі — вярнуцца ў свабодную Беларусь, дзе «розум калі-небудзь пераможа».