Як падрыхтавацца да магчымай вайны: парады тых, хто перажыў яе пачатак

У верасні Расія і Беларусь праводзяць буйныя сумесныя ваенныя вучэнні. У апошні раз падобныя манеўры праходзілі зімой 2022 года, пасля чаго пачалася вайна ва Украіне. Гісторыя паказвае, што вайна можа пачацца нечакана, нават калі здаецца немагчымай.

Беларускае выданне «Еўрарадыё» пагаварыла з людзьмі, якія перажылі пачатак вайны, і сабрала іх рэкамендацыі па падрыхтоўцы.

Запраўце машыну і збярыце сумку з неабходным

Украінка Ганна Самойленка, якая двойчы эвакуявалася з зоны баявых дзеянняў, дзеліцца асноўнымі парадамі для тых, хто непакоіцца пра магчымы напад Расіі на Літву або Польшчу.

Ганна двойчы перажыла эвакуацыю: у 2014 годзе яна з дзецьмі з’ехала з Данецка ў Кіеў, а ў 2024 годзе перабралася ў Польшчу. Цяпер яе сям’я жыве ў Сувалках, невялікім горадзе недалёка ад мяжы з Беларуссю. Гэты рэгіён часта згадваюць у кантэксце магчымай агрэсіі праз «сувалкскі калідор» — участак, які мог бы злучыць Расію праз Беларусь з Калінінградам, забяспечыўшы выхад да Балтыйскага мора.

— Я ўжо двойчы перажыла напад, таму не панікую, — гаворыць Анна. — Але я ўпэўненая, што вайна аднойчы можа прыйсці і ў Еўропу. Спецыяльна да яе я б не рыхтавалася, але калі пачнецца — трэба быць гатовым.

Падрыхтоўка дома: запас ежы і вады

Ганна раіць трымаць дома запас ежы і вады на два тыдні. Макароны — добры выбар, але ў выпадку вайны можа не быць электрычнасці, каб іх прыгатаваць. Таму лепш назапасіцца кансервамі і прадуктамі, якія не патрабуюць гатавання. Вада патрэбна не толькі для пітва, але і для гігіены, напрыклад, каб пачысціць зубы.

Таксама важна падрыхтаваць чамадан з самымі неабходнымі рэчамі: дакументамі, грашыма і прадметамі, якія для вас каштоўныя.

— Для мяне гэта дакументы, грошы, дзеці і кот, — дзеліцца Анна. — Усё гэта я загружу ў машыну і з'еду.

Акрамя таго, яна раіць узяць з сабой інструменты або абсталяванне, звязанае з вашай прафесіяй. Калі вы швачка — бярыце швейную машынку, калі майстар манікюру — свае інструменты. Гэта дапаможа вам зарабляць у любым месцы, куды вы эвакуіруецеся.

Адзенне лепш браць па мінімуму: валанцёры ў бяспечных месцах дапамогуць з адзеннем і абуткам.

Эвакуацыя: трымайце машыну напагатове

Калі пачнецца вайна, грамадскі транспарт і таксі стануць недаступнымі, а цэны на паездкі ўзляцяць. Таму важна загадзя падумаць, як вы будзеце пакідаць горад.

У Ганны дзве машыны, і яна плануе, каб яе 17-гадовая дачка як мага хутчэй атрымала вадзіцельскія правы.

— Я сказала дачцэ: ідзі вучыся на правы, каб у выпадку чаго мы маглі выехаць на дзвюх машынах, — расказвае яна. — Поўны бак бензіна — гэта must-have. Не абавязкова трымаць каністру ў гаражы, але машына заўсёды павінна быць запраўленая.

Куды ехаць? Ганна раіць накіроўвацца як мага далей на захад Еўропы, дзе цяпер найбяспечней за ўсё. Напрыклад, многія палякі купляюць жыллё ў Іспаніі, у гарадах накшталт Алікантэ. Веданне англійскай мовы значна палегчыць адаптацыю ў Еўропе.

Выбар горада залежыць ад вашай прафесіі. Калі вы рабочы на заводзе, лепш ехаць у невялікі горад, дзе ёсць прамысловасць. Без адукацыі і ведання мовы таксама прасцей уладкавацца ў маленькіх гарадах, дзе меншая канкурэнцыя і ніжэйшыя выдаткі. Важна мець пры сабе наяўныя грошы.

«Адзіная парада — бегчы як мага далей»

Беларуская валанцёрка Карана Пацёмкіна перажыла пачатак вайны ў Бучы, Украіна. Цяпер яна жыве ў Польшчы і дзеліцца сваімі рэкамендацыямі.

— Мая галоўная парада — трымацца як мага далей ад вайны. Не чакайце, што праз пару дзён усё скончыцца. Гэтага не будзе, — кажа Карына.

Па яе словах, ежа ў крамах знікае ўжо праз тыдзень, а сувязь прападае амаль адразу. Гэта прыводзіць да хаосу, панікі і неабдуманых рашэнняў. Карынa ўспамінае, як у Барадзянцы расстрэльвалі сем'і на дарогах, у Бучы — людзей у падвалах, а ў Ірпені танкі абстрэльвалі жылыя дамы, нягледзячы на спробы жыхароў схавацца.

— Не крыўдуйце, але мая адзіная парада — бегчы як мага далей. На вайне няма гарантый, — падкрэслівае яна. — Чым менш панікі, тым вышэй шанцы выжыць. Страх адключае розум.

Карына спадзяецца, што людзям у Польшчы, Літве ці Эстоніі не давядзецца сутыкнуцца з вайной, але падкрэслівае: гэта найгоршае, што можа здарыцца. Вайна змяняе чалавека назаўсёды.