Джоан Роўлінг абвінавацілі ў публікацыі «апскерт»-фота транс-жанчыны. Пісьменніца лічыць гэта барацьбой за правы жанчын, а крытыкі — сэксуальным дамагальніцтвам

Пісьменніца Джоан Роўлінг зноў апынулася ў эпіцэнтры маштабнага скандалу. На гэты раз прычынай стала публікацыя фатаграфіі транс-жанчыны Фрыды Уоллес, зробленай з ракурсу, які дазваляе зазірнуць пад спадніцу. Паралельна з гэтым Роўлінг святкуе юрыдычную перамогу: Вярхоўны суд Вялікабрытаніі фактычна падтрымаў яе пазіцыю ў пытанні вызначэння полу.

Што адбылося?

11 ліпеня Роўлінг апублікавала ў сацсетцы X (былы твітэр) серыю пастоў, прысвечаных Фрыдзе Уоллес — палітычнаму аглядальніку і вядучай падкаста Gender Nebulous. Пісьменніца выклала фатаграфію з дэбатаў 2023 года, на якой Уоллес сядзіць у кароткай спадніцы і калготках у сетку; ракурс здымка такі, што відаць частку ніжняй бялізны і вобласць геніталій.

Роўлінг суправаджала пост іранічным каментарыем, наўмысна выкарыстоўваючы ў дачыненні да Уоллес мужчынскія займеннікі і імя «Фрэд». Яна напісала, што «Фрэд» пакінуў «незгладжальнае ўражанне на аўдыторыю. І на крэсла».

Чаму Роўлінг абвінавачваюць у «апскертынгу»?

Крытыкі і ЛГБТ-актывісты назвалі ўчынак пісьменніцы «апскертынгам» (тайная здымка пад спадніцай), што ў Вялікабрытаніі з'яўляецца крымінальным злачынствам. Карыстальнікі соцсетак адзначылі, што Роўлінг выкарыстоўвае тыя ж сексісцкія метады знявагі, якімі мужчыны звычайна спрабуюць «паставіць на месца» занадта актыўных жанчын.

Некаторыя каментатары назвалі Роўлінг «жорсткім булерам» і заявілі, што яна апантаная чужымі геніталіямі. Уладальнікі бара Stonewall Inn таксама заявілі, што рыторыка пісьменніцы наносіць шкоду транс-людзям па ўсім свеце.

Як Роўлінг тлумачыць свае дзеянні?

Пісьменніца адхіліла ўсе абвінавачанні. Паводле яе слоў, Уоллес знаходзілася на публічным мерапрыемстве, якое афіцыйна здымалася на відэа, сама абрала такі ўбор і позу, а значыць, ні пра якую «сакрэтную здымку» гаворкі не ідзе.

Роўлінг назвала Уоллес «парафілічным эксгібіцыяністам» і заявіла, што многія транс-жанчыны атрымліваюць эратычную асалоду ад дэманстрацыі свайго мужчынскага цела ў жаночых прасторах. Яна падкрэсліла, што проста адмаўляецца «прыкідвацца» і ігнараваць біялагічную рэальнасць.

Пры чым тут Вярхоўны суд Вялікабрытаніі?

Суд адзначыў, што закон грунтуецца на канцэпцыі бінарнасці полу («чалавек з'яўляецца альбо мужчынам, альбо жанчынай») і яго звычайныя фармулёўкі адлюстроўваюць менавіта біялагічныя характарыстыкі.

Гэта азначае, што транс-жанчыны (нават з сертыфікатам аб прызнанні полу) больш не могуць прэтэндаваць на месцы ў дзяржаўных саветах або квоты, зарэзерваваныя для жанчын. Роўлінг, якая фінансава падтрымлівала арганізацыю For Women Scotland, якая падала пазоў, назвала гэта рашэнне «абаронай правоў жанчын і дзяўчынак».

Пры гэтым суддзі асобна падкрэслілі, што вердыкт не адмяняе абарону трансгендарных людзей ад дыскрымінацыі. Яны па-ранейшаму цалкам абаронены законам у межах асобнай ахоўваемай характарыстыкі — «змена полу» (gender reassignment).

Ці гэта адзіны скандал з удзелам Роўлінг за апошні час?

Не, пісьменніца праяўляе актыўнасць па многіх напрамках:

• Канфлікт з Amnesty International: Арганізацыя назвала створаны Роўлінг крызісны цэнтр для ахвяр сексуальнага гвалту (які прымае толькі біялагічных жанчын) «антыправоўскім». Роўлінг прыгразіла судом, пасля чаго Amnesty адклікала даклад для «ўнутранай праверкі».
• Крытыка спартсменак: Роўлінг падверглася крытыцы за нападкі на замбійскую футбалістку Барбру Банду (цысгендарную жанчыну), заявіўшы, што ўручэнне ёй узнагароды — гэта «плювок у твар жанчынам».
• Асексуальнасць: У красавіку 2025 года пісьменніца высмяяла Міжнародны дзень асексуальнасці, назваўшы яго «днём фэйкавага прыгнёту».

Як да гэтага ставяцца акцёры «Гары Потэра»?

Многія зоркі франшызы працягваюць дыстанцыявацца ад аўтара. Дэніэл Рэдкліф, Эма Ўотсан і Руперт Грынт неаднаразова выказваліся ў падтрымку транс-людзей. Рэдкліф падкрэсліваў, што «транс-жанчыны — гэта жанчыны», і яго засмучае пазіцыя Роўлінг. У той жа час некаторыя акцёры, напрыклад Хелена Бонэм Картэр і Ральф Файнс, сталі на абарону пісьменніцы, назваўшы травлю ў яе адрас «агіднай».