6 антыутопій, якія варта прачытаць кожнаму мужчыну

У навінах толькі і размоў, што пра ядзерную вайну і прагнозы будучыні. А якім яго бачылі пісьменнікі?  Doberman.media разпавядае пра 6 крутых антыўтопій, пасля чытання якіх гэты свет становіцца абсалютна зразумелым. 

«1984»
Джордж Оруэл 

Усім вядомы раман, пра які напісана радкоў і слоў у разы больш, чым сам аб’ём гэтай кнігі. Тым не менш не ўключыць «1984» у гэтую падборку было б злачынствам.

Найбольш вядомая кніга Оруэла і, мабыць, самая папулярная антыўтопія ўсіх часоў і народаў. Сюжэт рамана распавядае пра свет будучыні, дзе ёсць Міністэрства Праўды і Міністэрства Любові, а кожны крок чалавека адсочваецца і кантралюецца.

«1984» – раман пра жудасны кантроль і жахі таталітарнай сістэмы. У 2024 годзе яго яшчэ можна прачытаць як папярэджанне аб небяспецы штучнага інтэлекту, які можа выступаць як памочнікам, так і ворагам, у залежнасці ад таго, у чыіх руках ён апынецца.

«Чалавек у высокім замку»
Філіп К. Дык 

Магчыма, не зусім антыутопія, але раман — варты і адназначна рэкамендаваны да чытання. Класік амерыканскай навуковай фантастыкі напісаў кнігу, якая распавядае пра альтэрнатыўную гісторыю свету пасля Другой сусветнай вайны.

Дзік апісвае свет, дзе перамогу атрымаў не Савецкі Саюз, а Германія з Японіяй. У рамана шэсць сюжэтных ліній, і ўсе яны перасякаюцца адна з адной. Сюжэт не лінейны і можа блытаць, але смелы і эксперыментальны погляд на гісторыю адназначна варты прачытання.

«Паранойя» 
Віктар Мартыновіч

Дэбютны раман беларускага пісьменніка, які выйшаў у 2009 годзе, вельмі дакладна рэзаніруе з сённяшняй рэальнасцю. Тады Мартыновіч сам вызначыў жанр сваёй кнігі, пазначыўшы яе як reality-антыўтопію. 

Сюжэт рамана распавядае пра каханне пісьменніка Анатоля Нявінскага і каханкі міністра дзяржбяспекі Мікалая Мурав'ёва Лізаветы Супранавіч. У прынцыпе, вакол гэтага кахання, а дакладней пасады Мурав'ёва, і будуецца апавяданне. Параноя — менавіта тое пачуццё, якое пераследуе на працягу ўсяго рамана.

Мартыновіч у сваім тэксце выкруціў тумбер на максімум і давёў Беларусь да таго стану, у якім краіна знаходзіцца цяпер. Калі любы званок у дзверы скідвае сэрца ў пяткі, а рука ліхаманкава хапаецца за смартфон, каб падчыстіць «неўгодныя» чаты. 

«Бясконцая жарт»
Дэвід Фостэр Уолес

1200-старонкавае маштабнае літаратурнае палатно, шчыльна ўпісанае ў літаратурную класіку 20 стагоддзя. «Бясконцую жартоўку» ўспрымаюць па-рознаму. Хтосьці яе хваліць за наватарства і смеласць, называючы галоўным раманам стагоддзя. Хтосьці лічыць бездарнай і бессэнсоўнай пісанінай.

Тым не менш, Уолес стварыў сапраўды эксперыментальную і смелую рэч. Раман распавядае пра Амерыку будучыні і ў сатырычнай манеры закранае кучу тэм: ад наркаманіі і дэпрэсіі да квебекскага сепаратызму.

«Бясконцая жарт» утрымлівае ў сабе толькі 388 старонак аўтарскіх зносак, якія тлумачаць кантэкст рамана. Чытаць гэту кнігу складана, але калі прабрацца скрозь яе — вы атрымаеце асалоду ад яе стылістыкі, вобразнасці і гумару.

«Рассказ служанкі»
Маргарэт Этвуд 

Шумная і папулярная антыутопія, якая атрымала другое жыццё пасля выхаду аднайменнага серыяла ў 2017 годзе. Сам раман выйшаў у 1985 годзе.

Дзеянне кнігі разгортваецца ў фантастычнай версіі Новай Англіі, у Рэспубліцы Геліад, дзе да ўлады прыйшлі рэлігійныя радыкалы. Галоўная гераіня, «служанка» Фрэдова, павінна выносіць дзіця для высокапастаўленага Камандора замест яго лічачайся бясплоднай жонкі.

Раман закранае тэму прыгнёту жанчын і не выглядае надта фантастычным. У кнізе гаворка ідзе пра страшныя рэчы, тэндэнцыі да якіх у той ці іншай ступені праяўляюцца па ўсім свеце. Сама Этвуд адзначала тэндэнцыі, якія ўжо існавалі ў Амерыцы 1980-х гадоў, і ў сваёй прозе наўмысна даводзіла іх да «лагічнага завяршэння».

«Мова»
Віктар Мартыновіч

Адна з самых папулярных беларускіх антыўтопій, ды і ўвогуле кніг сучаснасці. «Мову» Мартыновіча выдавалі чатыры разы, а тыраж выдадзеных кніг складае як мінімум больш за дзве тысячы асобнікаў.

Раман распавядае пра беларускую будучыню 2044 года, дзе Беларусь — Паўночна-Заходняя правінцыя Саюзнай дзяржавы Расіі і Кітая. «Мова» ў рамане — наркотык, які прадаецца ў выглядзе скруткаў з цытатамі з розных беларускіх кніг. Гэты наркотык выклікае візуальныя і слыхавыя галюцынацыі з яркім этнаграфічным эфектам.

«Мова» зрабіла фурор пасля выхаду. Кнігу хутка раскупілі, выходзілі дадатковыя наклады, а праз 10 гадоў яе каштоўнасць, здаецца, яшчэ больш узрасла. Праз 5 гадоў пасля рамана Марціновіча папулярны расійскі пісьменнік Аляксей Салнікаў (той, хто напісаў «Пятровы ў грыпе») выпусціў «Опосредованно» — кнігу, дзе наркотыкам з’яўляецца паэзія. Запазычанне гэта ці не — невядома. Вядома, што Марціновіч першым выдаў папулярны прадукт, які ўздымае пласт праблем, звязаных з беларускай ідэнтычнасцю.