ЕСПЧ абавязаў Украіну выплаціць кампенсацыю гей-пары, на якую напалі 10 гадоў таму

Еўрапейскі суд па правах чалавека (ЕСПЧ) вынес рашэнне па справе аб нападзе на ЛГБТ-актывістаў Цімура Ляўчука і Зоряна Кіся ў 2015 годзе. Суд прызнаў, што ўкраінскія ўлады не правялі эфектыўнага расследавання інцыдэнту, матываванага нянавісцю. Гэта рашэнне супала з гістарычным юрыдычным прарывам пары ва Украіне: Вярхоўны суд краіны канчаткова прызнаў іх адносіны законным сямейным саюзам. Пра гэта паведамляе грамадская арганізацыя «Точка апоры».

Коратка. Што адбылося?

• Напад: У 2015 годзе ў цэнтры Кіева на Ляўчука і Кіся напала група людзей, ужыўшы фізічную сілу і пярцовы газ. Гэта здарылася падчас сацыяльнага эксперыменту: пара правярала ўзровень талерантнасці ўкраінцаў да аднаполых саюзаў.
• Рэакцыя паліцыі: Нягледзячы на відэазапісы і грамадскі рэзананс, справу некалькі разоў закрывалі, нападнікаў не знайшлі, а матыў нянавісці праігнаравалі.
• Рашэнне ЕСПЧ: Суд у Страсбургу ўгледзеў парушэнне забароны дыскрымінацыі (арт. 14 Канвенцыі) і права на прыватнае жыццё (арт. 8).
• Кантэкст: У сакавіку 2026 года Вярхоўны суд Украіны пацвердзіў статус пары як сям’і, што стала першым падобным прэцэдэнтам у гісторыі краіны.

Чаму расследаванне правалілася

Інцыдэнт 2015 года атрымаў шырокі розгалас дзякуючы відэа, якое зафіксавала момант нападу ў цэнтры сталіцы. Аднак, як паведамляе арганізацыя «Точка апоры», нацыянальныя праваахоўныя органы фактычна сарвалі расследаванне.

Крымінальную справу некалькі разоў закрывалі, асобы злачынцаў так і не былі ўстаноўлены, а юрыдычная ацэнка магчымай матывацыі нянавісці (гамафобіі) ў матэрыялах справы адсутнічала. ЕСПЧ падкрэсліў, што дзяржава не выканала абавязак расследаваць злачынства з улікам дыскрымінацыйнага падтэксту.

Барацьба за прызнанне шлюбу

Зорян Кісь — украінскі дыпламат, які працуе ў Пасольстве Украіны ў Ізраілі. Праблемы з юрыдычным статусам іх адносін з Цімурам Левчуком пачаліся, калі МЗС Украіны адмовіў Кісю ў дазволе партнёру суправаджаць яго ў дыпламатычнай місіі. Прычынай стаў закон, які прызнае шлюбам толькі саюз мужчыны і жанчыны.

Пара звярнулася ў суд, і ў чэрвені 2025 года Деснянскі райсуд Кіева ўпершыню ўстанавіў факт «сумеснага пражывання адной сям’ёй» двух мужчын. Суд спаслаўся на тое, што закон прызнае два тыпы адносін: афіцыйны шлюб і «фактычныя шлюбныя адносіны». Хоць тэрмін звычайна ўжываўся да разнаполых пар, што жывуць без рэгістрацыі, суд прымяніў гэтую норму да Левчука і Кіся.