Вярхоўны суд Польшчы абавязаў улады прызнаваць аднаполыя шлюбы, заключаныя за мяжой. Гэта рашэнне чакалі сем гадоў

Вярхоўны адміністрацыйны суд Польшчы вынес гістарычнае рашэнне: цяпер краіна абавязаная рэгістраваць у сваіх рэестрах аднаполыя шлюбы, заключаныя грамадзянамі ў іншых краінах Еўрасаюза. Гэта пастанова ставіць кропку ў шматгадовым спрэчцы пра выкананне Польшчай нормаў еўрапейскага права.

Што менавіта вырашыў суд?

Суд пастанавіў, што польскія ўлады павінны выконваць заканадаўства ЕС і ўносіць звесткі пра замежныя шлюбы аднаполых пар у нацыянальныя рэестры. Суддзі адмянілі ўсе раней прынятыя рашэнні судоў ніжэйшых інстанцый, якія былі не на карысць такіх сем'яў. Згодна з вердыктам, патрабаванні органаў грамадзянскага стану павінны быць зменены, а на выпраўленне рэгістрацыйных дакументаў чыноўнікам адведзена 30 дзён.

Як доўга гэтага дамагаліся?

Разбіральніцтва пачалося яшчэ ў 2019 годзе, калі пара, што заключыла шлюб за мяжой, падала пазоў супраць Польшчы праз адмову ў рэгістрацыі іх саюза. Пазоўнікі прайгралі справу ва ўсіх нацыянальных інстанцыях, аднак у выніку справа дайшла да Суда Еўрапейскага саюза (ECJ). Менавіта выразная пазіцыя еўрапейскага правасуддзя лягла ў аснову цяперашняга рашэння польскага Вышэйшага адміністрацыйнага суда.

На працягу васьмі гадоў праўлення PiS Польшча была мішэнню пастаяннай крытыкі. Шэраг муніцыпалітэтаў абвяшчалі сябе «зонамі, свабоднымі ад ЛГБТ». ILGA-Europe у 2024 годзе ставіла Польшчу апошняй сярод членаў ЕС. З прыходам кааліцыі Туска ўсё змянілася.

«Мы не пачынаем з нуля — мы вяртаемся да добрых рашэнняў. Але ў інстытуцыянальнай архітэктуры існуе мноства кансерватыўных якараў» — Кшыштаф Шмішэк, намеснік міністра юстыцыі Польшчы · Washington Blade

Аднаполыя шлюбы ў Польшчы па-ранейшаму забаронены, усынаўленне таксама, няма і антыдыскрымінацыйнага заканадаўства. Тым не менш Польшча ў новым рэйтынгу самых бяспечных краін для ЛГБТ у 2026, складзеным Spartacus, паднялася адразу на 59 пазіцый. Арганізацыя ў гэтым выпадку ацэньвала рэальныя крокі, а не толькі заканадаўчыя нормы.

Чаму гэта важна?

Гэта рашэнне стварае прэцэдэнт, які дазволіць многім парам, якія гадамі заставаліся без юрыдычнага прызнання на радзіме, нарэшце легалізаваць свой статус.

Сітуацыя ў Польшчы можа паўплываць і на суседнія краіны, у прыватнасці на Літву. Так, у Літоўскай Рэспубліцы ёсць дзясяткі аднаполых пар, якія заключылі шлюбы на тэрыторыі ЕС. І іх шлюбы не прызнаюць літоўскія ўлады. Адзначым, што судовыя працэсы па гэтых справах у Літве зацягваюцца: літоўскія суды не спяшаюцца прымаць рашэнні, нягледзячы на тое, што па гэтым пытанні ўжо даўно выказаліся і ЕСПЧ, і Суд ЕС.