Як у Беларусі не бачаць злачынств на глебе гамафобіі

У Мінску рэстаран «Рыа» часова зачыніўся пасля таго, як у сетку ўцеклі фота і відэа з закрытай тусоўкі Friends Party, што праходзіла ў яго сценах. Адзін з лаяльных уладам тэлеграм-каналаў, які рэгулярна жывіцца скандаламі, выкінуў версію, што мерапрыемства нібыта было «маскіроўкай ЛГБТ-руху».

Кантэкст. 10 ліпеня 2025 года ўрад Беларусі ўнёс у Палату прадстаўнікоў законапраект аб зменах у кодэксы, якія датычацца адміністрацыйнай адказнасці. Згодна з гэтым дакументам, за «прапаганду гомасексуальных адносін, змены полу і бяздзетнасці» ў Беларусі будуць штрафаваць на суму да 8000 рублёў (прыкладна 2300 еўра). Могуць і арыштаваць. 

У Беларусі ўсяго адзін раз вынеслі прысуд, дзе гамафобію палічылі матывам злачынства. Ва ўсіх астатніх выпадках людзей судзяць за хуліганства, не прымаючы пад увагу нянавісць да сацыяльнай групы.Doberman.media распавядае, як беларускія ўлады не бачаць злачынстваў на глебе гамафобіі і выкарыстоўваюць яе ў якасці інструмента ціску і прыніжэння.

Смерць Міхаіла Піщэўскага

25 мая 2014 года Міхаіла Піщэўскага збіў былы настаўнік фізкультуры Дзмітрый Лукашэвіч. Гэта адбылося на выхадзе з мінскага клуба, дзе праходзіла гей-вечарына.

Пішэўскі моцна пацярпеў у бойцы і трапіў у бальніцу ў стане комы. Там ён прабыў паўтара года: хлопцу выдалілі пятую частку мозгу. Міхаіл не рухаўся і рэдка прыходзіў у прытомнасць. Харчаваўся праз катетер. Родныя праводзілі з ім у бальніцы да 18 гадзін у суткі. 

16 кастрычніка 2014 года суд Цэнтральнага раёна Мінска прысудзіў Лукашэвіча да двух гадоў і васьмі месяцаў калоніі. Яго прызналі вінаватым у хуліганстве (частка 1 артыкула 339 КК) і ў прычыненні цяжкіх цялесных пашкоджанняў па неасцярожнасці (артыкул 155 КК). 

Пракурор прасіў для Лукашевіча сем гадоў калоніі. Сваякі памерлага хлопца не пагадзіліся з рашэннем і абскардзілі прысуд. Яго пакінулі ў сіле. 

У кастрычніку 2015 года Пішэўскі памёр ад спынення сэрца. На яго напаў былы настаўнік выйшаў па амністыі ў гэтым жа месяцы. 

Артыкул, які амаль ніколі не ўлічваюць

У крымінальным кодэксе Беларусі існуе артыкул, які фіксуе абставіны, што абцяжарваюць адказнасць за здзейсненае парушэнне. Злачынства на глебе гамафобіі трапляе пад дзявяты пункт артыкула: здзяйсненне злачынства па матывах варожасці або нянавісці ў дачыненні да якой-небудзь сацыяльнай групы.

“Калі справа трапляе ў суд, сістэма ігнаруе такую з'яву як матыў гамафобіі. У 9,5-мільённай Беларусі гэты матыў зафіксавалі толькі ў адной справе. І гэта за 27 гадоў незалежнасці. У 3-мільённай Літве такіх злачынстваў за адзін мінулы год было 6, хоць там ва ўладзе таксама сядзяць гамафобныя хлопцы і з вялікай неахвотай фіксуюць такія злачынствы. Механізм у законе ёсць. Але ён не выкарыстоўваецца. Гісторыя Мішы Піщэўскага — яскравы прыклад таго, што адбываецца, але чаго адбывацца не павінна», — расказваў ЛГБТК-актывіст Андрэй Завалей у 2018 годзе выказаўся для выдання 34mag.net.

Першы прысуд у Беларусі, дзе вучылі гамафобіі 

Гісторыя, пра якую гаварыў Завалей — прысуд 19-гадоваму Арцёму Шляхцюку, актывісту руху “Акупай-педафіляй” у 2016 годзе. 

У лістападзе 2015 года Шляхцюк сустрэў хлопца і збіў яго пасля таго, як даведаўся, што ён гей. Абвінавачаны прымушаў яго прызнацца ў гомасексуальнасці і здымаў усё гэта на відэа. Пасля гэтага ён забраў у хлопца з кашалька каля 5 еўра.

Суд Першамайскага раёна Мінска прысудзіў Штраф да двух гадоў хатняй хіміі за хуліганства (частка 1 артыкула 339 КК) і рабаванне з пагрозай ужывання гвалту (частка 2 артыкула 206 КК). Абцяжарваючым абставінай стаў матыў варожасці або розні ў дачыненні сацыяльнай групы — ЛГБТК-супольнасці. 

Праваабаронца Таццяна Рэвяка лічыла, што менавіта рэзананс вакол справы Міхаіла Пішаўскага паўплываў на рашэнне суда. 

“Не ведаю, як будзе развівацца сітуацыя з аналагічнымі справамі далей. Я вельмі рада, што гэта нарэшце адбылося — матыў нянавісці прагучаў афіцыйна і быў зафіксаваны ў судовых дакументах. Ці будзе гэта адзіны прэцэдэнт, ці будзе развівацца практыка ў гэтым напрамку, цяпер судзіць складана”, — расказвала праваабаронца. 

У 2019 годзе 19-гадовы Іван Гуляйнапаў на двух геяў. Спачатку збіў іх, а пасля заступіўшагася за іх аператара Мікалая Купрыча. Купрыч атрымаў ЧМТ і пералом носа. Нягледзячы на відавочнае злачынства на глебе гамафобіі, суд гэта не ўлічыў і прысудзіў Гуляя 1,5 года дамашняй хіміі. 

Што кажуць улады

Пазіцыя беларускіх уладаў у дачыненні да геяў — адназначна гамафобная. У 2012 годзе Аляксандр Лукашэнка заявіў, што “лепш быць дыктатарам, чым геем”. Гэтыя словы ён адрасаваў міністру замежных спраў Германіі Гіда Вестэрвэле.

У 2018 годзе міністр унутраных спраў Ігар Шуневіч у праграме “Маркаў. Нічога асабістага ”на АНТназваў гееў “дзірявымі”. 

У сакавіку 2020 года пралайфер Уладзіслаў Волаховіч, архіепіскап Тадэвуш Кандрусевіч і протаіерэй Андрэй Лемешонак сабралі больш за 50 тысяч подпісаў пад зваротам да Лукашэнкі з просьбай прыняць закон аб забароне прапаганды гомасексуалізму.

Пасля 2020 года пераслед геяў у Беларусі ўзмацніўся. Затрыманых за ўдзел у пратэстах беларусаў на камеру прымушалі гаварыць пра сваю сэксуальную арыентацыю. Напрыклад, Віталія Рубічазаставілі на камеру сказаць, што з 2016 года ён – прыхільнік нетрадыцыйных сексуальных арыентацый і перыядычна займаецца сэксам з хлопцам.

У 2021 годзе Беларусь заняла 61-е месца з 150 у рэйтынгу краін, небяспечных для ЛГБТК. У 2023 — у краіне падрыхтавалі праект змяненняў у КаАП з забаронай ЛГБТ, педафіліі і змены полу. Ён ужо знаходзіцца на стадыі ўзгаднення. 

Па інфармацыі BELPOL, у КаАП з'явяцца дзве адміністрацыйныя артыкулы: 19.14 (прапаганда гомасексуальных адносін або змены полу) і 19.16 (прапаганда бяздзетнасці). Па іх чалавека могуць аштрафаваць, адправіць на грамадскія работы або арыштаваць.