“Суверэнны інтэрнэт”. Раскамнагляд працягвае тэставаць ізаляцыю расійскага інтэрнэту

Роскомнадзор давно тестировал изоляцию российского интернета, что называется “суверенный интернет”. Это часть проекта, чтобы рунет мог работать автономно от всемирной сети. Такие действия связаны с попытками усилить контроль над информацией и защититься от внешних угроз, как они утверждают.

Последний раз РКН отключил Россию от мирового интернета в рамках учений 6 декабря 2024 года. Тогда, в Чечне, Дагестане и Ингушетии полностью перестали работать зарубежные сервисы.

Во время учений РНК некоторые регионы РФ испытывают проблемы с доступом к зарубежным сайтам, включая социальные сети и сервисы. Как правило, такие учения вызывают тревогу у пользователей и бизнеса, поскольку доступ к международным ресурсам становится ограниченным.

Что такое “Великий российский фаервол”?

В первую очередь надо понять что же такое 金盾工程, або «Вялікі кітайскі фаервол» (або «Залаты шчыт»). Існуе некалькі спосабаў блакіроўкі інтэрнэт-рэсурсаў, якія выкарыстоўваюцца ў «Залатым шчыце»:

• IP blocking — запрещается доступ к хосту по его IP адресу. Если на сервере развернут shared-хостинг, то доступ будет заблокирован ко всем хостящимся сайтам. 
• DNS filtering and redirection — доменные имена не резолвятся или возвращаются неверные IP-шники.
• URL filtering — блокировка по URL или по ключевому слову в URL ресурса.
• Packet filtering — прерывние передачи TCP пакетов, по найденным в пакете ключевым словам.
• Connection reset — при повторном обращении к заблокированному по ключевому слову ресурсу, все последующие попытки соединения с ресурсом также будут заблокированы на 30 секунд. Зачастую страдают от такого вида блокировки и пользователи которые сидят за NATом вместе с нарушителем.
• SSL man-in-the-middle attack — классический MITM в SSL.
• Active IP probing — активное исследование сети, непубличных IP адресов на наличие запрещенной информации. Найденные ресурсы блокируются 1 и 2 пунктом.
• VPN/SSH traffic recognition — определяют VPN и SSH трафик. Уже научились блокировать VPN соединения, если компания не получила разрешение у Министерства промышленности и информатизации КНР.

Как мы видим, лишь малая часть способов блокировки сейчас реализована в России. Но РФ равномерно и поступательно движется к полной 金盾工程.

Если Россию действительно отключат от глобального интернета па кітайскім сцэнарыі (поўнацэнны “Вялікі расійскі фаервол” з DPI, MITM, блакаваннем VPN і фільтрацыяй па ключавых словах), то вось что реально может работать, а что — утопия.

🚫 Что НЕ будет работать в случае “жёсткого фаервола”?

Обычные VPN (NordVPN, Surfshark і т.п.) — заблакіруюць праз DPI і SIGINT, асабліва калі не выкарыстоўваюць абфускацыю.

Tor Browser — будзе бессэнсоўным, калі масты заблакаваныя, а доступ да сеткі Tor немагчымы (як у Кітаі).

Telegram Proxy (MTProto) — іх ужо ўмеюць лавіць і рубіць. Гэта было ў 2018–2020, і паўтарыць змогуць.

DNS-over-HTTPS без маскировки — палаюць і блокуюцца.

Облачные прокси через CDN — палаюць пры працяглым выкарыстанні.

SSH-туннели и Shadowsocks без обфускации — палаюць і рэжуцца на раз-два.

✅ Что МОЖЕТ работать (но с нюансами и оглядкой)

1. Obfuscated VPN (StealthVPN, Obfs4, XTLS, Shadowsocks-RUST)

• Это VPN, замаскированные под обычный HTTPS-трафик.
• Некоторые используют протокол Xray + VLESS + XTLS + Reality — сложный стек, но он реально обходит китайский GFW.
• Shadowsocks-RUST с Obfuscation через TLS — тоже рабочая схема.
• Но: их могут вычистить, если узнают IP сервера.

2. Tor праз масты + obfs4 або meek

• Tor сам по себе не работает, но через мосты с обфускацией (obfs4) может заходить.
• Meek-обход — прокси через домены типа Google или Microsoft (через CDN), но медленно и нестабильно.

3. Decoy Routing (Refraction Networking)

• Технология, которую используют в США и Европе (например, в системе CensorSpoofer, TapDance).
• Пока не массово доступна, но теоретически можно встроиться в трафик популярных сайтов.
• Работает как пассивный обход цензуры, но требует поддержки на стороне международных операторов.

4. Peer-to-peer і mesh-сеткі

• Freenet, I2P, Yggdrasil, cjdns — альтернативные сетевые протоколы, работающие без централизованных DNS и IP-адресации.
• Работают по принципу mesh-сети, но у них медленный обмен, мало контента, нужна техграмотность.

5. Сатэлітны інтэрнэт

• Starlink, OneWeb и другие.
• В России Starlink не продаётся (и не будет), но если у тебя будет физическое оборудование + маскировка — работать будет. Правда, за это можно и сесть.
• Уже ловили тех, кто пытался проворачивать такое на приграничных территориях.

6. Sneakernet 2.0

Есть китайские прецеденты, когда так распространяли VPN-клиенты и обновления Tor.

Флешки, жёсткие диски, QR-коды, офлайн-передача данных — да, это снова станет актуально. Особенно если отключат весь внешний трафик.

💣 Что будет критично

Даже если ты найдёшь способ, его могут заблокировать в течение 1–7 дзён, асабліва калі IP не дынамічны.

Все обходы будут сильно зависеть от того, как именно реализуют фильтрацию. DPI? MITM? Поўная блакіроўка IP? SSL падмена?

Фаервол может быть гибким: пакідаюць доступ да YouTube, але баняць Reddit. Або адключаюць Cloudflare, а праз Google дазваляюць.

🛡 Что делать уже сейчас?

Ставить на ПК и телефоны альтернативные файрволы и прокси-клиенты заранее (інакш потым не скачаеш).

Настраивать свой VPS за границей (у Еўропе, ЗША, пажадана без расійскага IP у логах).

Использовать VMess/VLESS с TLS+XTLS або ShadowsocksR з маскіроўкай.

Учиться пользоваться Tor bridges и meek, не спадзявацца на стандартны Tor.

Ознакомиться с Yggdrasil, cjdns і mesh-сеткамі.

Иметь резервный доступ к контенту через IPFS аболокальные архивы.

История российского “Суверенного интернета”, которые многие сравнивают с «Золотым щитом» Китая — но без китайского технического уровня. Зато с российским энтузиазмом и авторитарной изобретательностью:

• 2011 — Ліга бяспечнага інтэрнэту распрацавала папраўкі да 139-ФЗ «Аб абароне дзяцей ад шкоднай інфармацыі»
• 2012 — Уступленне ў сілу паправак да 139-ФЗ, чорны спіс Раскамнагляду
• 2013 — Забарана хентая
• 2014 — Абавязковая ідэнтыфікацыя карыстальнікаў публічных Wi-Fi сетак (Пастанова Урада РФ ад 31.07.2014 № 758).
• 2015 — Ліга бяспечнага інтэрнэту падпісала пагадненне аб супрацоўніцтве з Таварыствам інфармацыйнай бяспекі Кітая, якое прадугледжвае правядзенне два разы на год расійска-кітайскага форуму.Продвигает ідэю «прадфільтрацыі».
• 2016 — Прайшоў “Форум бяспечнага інтэрнэту”.
• 2017 — Прыняты так званы «пакет Яровой». Ён абавязвае аператараў сувязі і інтэрнэт-кампаніі захоўваць усе даныя карыстальнікаў (перапіскі, званкі, трафік) да паўгода, а метаданыя — да 3 гадоў, і перадаваць іх па першым патрабаванні спецслужбаў. Кампаніі пачалі панікаваць: аб'ём захоўвання даных каласальны, інфраструктура не гатовая.
• 2018 — Уведзены абавязковыя патрабаванні да папярэдняй устаноўкі айчыннага ПЗ на дзяржаўныя сістэмы і прылады. Гэта закранула і браўзеры, і антывірусы. Пачалася кампанія па прасоўванні расійскага софту — часта нязручнага, але «патрыятычнага». Адначасова ўзмацніўся кантроль за VPN і ананімайзерамі: іх абавязалі супрацоўнічаць з Раскамнаглядам або быць заблакіраванымі.
• 2019 — Прыняты закон аб «суверэнным інтэрнэце». Ён замацоўвае магчымасць ізаляцыі расійскага сегмента інтэрнэту ад глабальнай сеткі і ўстанаўлівае стварэнне нацыянальнай сістэмы маршрутызацыі трафіку. Раскамнагляд атрымлівае кантроль над пунктамі абмену трафікам і абавязак разгортвання DPI (Deep Packet Inspection) на ўзроўні правайдэраў. Пачаліся першыя рэальныя тэсты «аўтаномнага рунета».
• 2020 — Уведзена абавязковая маркіроўка «інфармацыйнай прадукцыі», нават у соцсетках і мэсэнджарах. Пад удар трапляюць YouTube-блогеры і TikTok-інфлюенсеры. Тым часам развіваецца нацыянальная сістэма даменных імёнаў — на выпадак, калі адключаць ад ICANN. Паралельна тэстуюцца вучэнні па ізаляцыі асобных рэгіёнаў ад сусветнай сеткі.
• 2021 — На фоне выбараў узмацняецца ціск на буйныя платформы: Twitter, Facebook, YouTube. Іх штрафуюць за «адмову выдаляць забаронены кантэнт». YouTube абвінавачваецца ў «цэнзуры расійскіх СМІ». Пачынаецца прасоўванне айчынных альтэрнатыў — Rutube, ЯRUS, Смотрым і інш. Пры гэтым праводзіцца першая буйная праверка ўстойлівасці інфраструктуры Рунета — з адключэннямі міжнароднага трафіку ў шэрагу рэгіёнаў.
• 2022 — Пасля пачатку вайны ва Украіне тэма лічбавага суверэнітэту становіцца крытычна важнай. Паскараецца пераход на айчынныя серверы, ПЗ, хмары. Google, Meta, Instagram, Twitter — усё блакуецца або абмяжоўваецца. Рэзка расце попыт на VPN, і паралельна — спробы іх масавай блакіроўкі. Уводзіцца рэестр «прапагандуючых фэйкі» пра СВА, сайты масава ўносяцца ў чорныя спісы.
• 2023 — На базе Раскамнагляду фарміруецца Цэнтр маніторынгу трафіку і аналізу пагроз. Уводзіцца «закон аб лічбавым пашпарце»: для паўнавартаснага доступу да шэрагу рэсурсаў грамадзяне павінны праходзіць ідэнтыфікацыю праз «Госуслугі». Працягваецца ўкараненне DPI ў масавым парадку, з'яўляецца паняцце «глыбокай фільтрацыі трафіку». Інтэрнэт пачынае тармазіць і паводзіць сябе як у школьнай сетцы з фаерволам — але на ўзроўні ўсёй краіны.
• 2024 — Раскамнагляд праводзіць маштабныя вучэнні па поўным адключэнні Расіі ад глабальнага інтэрнэту — 6 снежня отрублены международные сервисы в Чечне, Дагестане и Ингушетии. Эти регионы становятся полигоном для обкатки режима полной изоляции. Вводится пилотная система «цифрового рейтинга доверия пользователя» — неофициально, через банковские и IT-сервисы.
• 2025 (па стане на сярэдзіну года) — Рунет гатовы да поўнага аўтаномнага рэжыму. Нацыянальная інфраструктура DNS, пошты, соцсетак, пошукавікоў і відэахостынгу функцыянуе з пераменным поспехам. VPN блакуюцца на ўзроўні правайдэраў, SSL-шыфраванне перахопліваецца, пры гэтым актыўна прасоўваецца выкарыстанне айчынных алгарытмаў шыфравання. Чакаецца ўкараненне “расійскай SIM-карты” з зашыфраваным узроўнем доступу да Рунэту.

Многие сравнивают текущую ситуацию с «Золотым щитом» Китая — но без китайского технического уровня. Зато с российским энтузиазмом и авторитарной изобретательностью.