EVALI: Чаму вейпы могуць быць больш небяспечныя, чым вы думаеце

Кантэкст. «EVALI» – новая небяспечная хвароба, якую выклікаюць вейпы і электронкі, распаўсюджваецца па ўсім свеце, у прыватнасці ў краінах СНД. Вывучэнне хваробы замарудзілася з-за падабенства да COVID-19, а яе выяўляльнасць спыніла свой рост, што ўсё роўна не зніжае яе небяспеку для курцоў.

Што такое EVALI?

EVALI (E-cigarette or Vaping Product Use-Associated Lung Injury) — гэта вострае пашкоджанне лёгкіх, звязанае з выкарыстаннем электронных цыгарэт і вэйпаў. Гэта захворванне ўпершыню прыцягнула ўвагу ў 2019 годзе, калі ў ЗША было зафіксавана мноства выпадкаў цяжкіх лёгачных захворванняў у людзей, якія выкарыстоўваюць электронныя цыгарэты і вэйпы. У жніўні 2024 года Мінздароўя Расіі заявіў, што новая небяспечная хвароба EVALI цяпер пагражае моладзі.

Прычыны і фактары рызыкі

Асноўнай прычынай EVALI лічыцца выкарыстанне нелегальных або няякасных вадкасцяў для вейпінгу, асабліва тых, што ўтрымліваюць ацэтат вітаміну E. Гэта рэчыва можа выклікаць запаленне і пашкоджанне лёгачнай тканкі пры ўдыханні. Таксама існуе гіпотэза, што іншыя хімічныя рэчывы, якія выкарыстоўваюцца ў вадкасцях для вейпаў, могуць быць таксічнымі для лёгкіх.

Сімптомы EVALI

Сімптомы EVALI часта падобныя да сімптомаў рэспіраторных захворванняў, такіх як COVID-19, што ўскладняла яго дыягностыку, асабліва ў разгар пандэміі. Асноўныя сімптомы ўключаюць:

• Кашаль
• Астэпа
• Боль у грудзях
• Ліхаманка
• Стомленасць
• Млоснасць, ваніты і дыярэя (парушэнне стрававальнай сістэмы)

Асаблівасць EVALI — наяўнасць гастраінтэстынальных сімптомаў, такіх як млоснасць і ваніты, якія ўзнікаюць да або разам з рэспіраторнымі сімптомамі. Гэта адрозненне дапамагае ўрачам дыферэнцыяваць EVALI ад іншых захворванняў, такіх як COVID-19.

Дыягностыка і лячэнне

Дыягностыка EVALI ўскладненая праз падабенства сімптомаў з іншымі захворваннямі. Звычайна дыягназ ставіцца на падставе выключэння іншых магчымых прычын (у тым ліку інфекцый і хранічных захворванняў лёгкіх), а таксама з улікам гісторыі выкарыстання вэйпаў або электронных цыгарэт.

Лячэнне EVALI залежыць ад цяжкасці стану. У лёгкіх выпадках можа быць дастаткова спыніць выкарыстанне вейпа і выконваць рэкамендацыі ўрача. У больш цяжкіх выпадках патрабуецца шпіталізацыя і прымяненне кортікостэроідаў для зніжэння запалення ў лёгкіх.

Распаўсюджанне і бягучы стан спраў

Выпадкі EVALI былі зарэгістраваны ў розных краінах свету, уключаючы краіны СНД. Аднак з пачаткам пандэміі COVID-19 увага да гэтага захворвання зменшылася, што магло прывесці да зніжэння выяўляльнасці новых выпадкаў. Тым не менш, EVALI застаецца сур'ёзнай пагрозай для здароўя, асабліва сярод моладзі і людзей, якія актыўна выкарыстоўваюць вейпы і электронныя цыгарэты.

Якая прафілактыка ад EVALI?

Асноўны спосаб прафілактыкі EVALI — поўная адмова ад выкарыстання вейпаў і электронных цыгарэт, асабліва тых, што ўтрымліваюць невядомыя або сумнеўныя інгрэдыенты. Інфармаванне насельніцтва пра рызыкі і прапаганда здаровага ладу жыцця таксама адыгрываюць важную ролю ў зніжэнні захворвальнасці EVALI.