Вынікі маніторынгу рэпрэсій і дыскрымінацыі ЛГБТК+ супольнасці ў Беларусі ў 2025 годзе

У 2025 годзе дзяржаўная палітыка Беларусі ў дачыненні да ЛГБТК+ людзей канчаткова трансфармавалася ў сістэму мэтанакіраванага прыгнёту, якая характарызуецца не толькі ўзмацненнем заканадаўства, але і пашырэннем механізмаў непасрэднага ўмяшання ў прыватнае жыццё. Такі высновак робіцца у справаздачы ініцыятывы TG House. Згодна з дадзенымі маніторынгу, улады перайшлі ад фармальных абмежаванняў да тактыкі схаванага пераследу, у тым ліку рэйды на культурныя мерапрыемствы, падстаўныя спатканні і доксінг.

Заканадаўчае замацаванне дыскрымінацыі

Ключавым інструментам ціску ў 2025 годзе сталі змены ў нарматыўных актах. У ліпені былі прыняты папраўкі ў Закон «Аб правах дзіцяці», згодна з якімі інфармацыя пра гомасексуальныя адносіны, змену полу і бяздзетнасць прызнана шкоднай для «псіхалагічнага здароўя» дзяцей.

Паралельна з гэтым Палата прадстаўнікоў ухваліла ў першым чытанні ўвядзенне новага артыкула 19.16 КаАП, які прадугледжвае вялікія штрафы і арышты за «прапаганду» ЛГБТ. Эксперты адзначаюць наступныя крытычныя аспекты гэтага закона:

Пад «прапаганду» могуць трапіць любыя публічныя выказванні, адукацыйная дзейнасць або публікацыі пра прыватнае жыццё.

Закон ставіць аднаполыя адносіны і гендарны пераход у адзін шэраг з крымінальным злачынствам — педафіліяй.

На думку праваабаронцаў, дзяржава манапалізуе права на вызначэнне нормаў прыватнага жыцця, што закранае не толькі ЛГБТК+, але і феміністак, а таксама людзей, якія прытрымліваюцца прынцыпаў «чайлдфры».

Паталагізацыя трансгендарнасці і бар'еры ў медыцыне

Становішча трансгендарных асоб у 2025 годзе значна пагоршылася з-за наўмыснага ўскладнення медыцынскіх працэдур. У верасні Міністэрства аховы здароўя выключыла ўрача-сексолага з камісіі па карэкцыі полу, замяніўшы яго на псіхіятра-нарколага. Гэтае рашэнне фактычна пераводзіць трансгендэрнасць у катэгорыю цяжкіх «псіхічных адхіленняў», пазбаўляючы людзей права на самавызначэнне.

Сітуацыя пагаршаецца сістэмнымі збоямі:

• У краіне фактычна застаўся толькі адзін урач (Аляксандра Кучынская), які мае права праводзіць працэдуру транс-пераходу; любая яе адсутнасць цалкам спыняе працэс для сотняў людзей.
• На чэрвеньскай камісіі 2025 года адабрэнне атрымалі толькі 26% удзельнікаў. Аднак да снежня намеціўся зрух — станоўчыя рашэнні атрымалі 44% тых, хто прыйшоў, што стала самым высокім паказчыкам за тры гады.
• Члены камісіі працягваюць задаваць зневажальныя пытанні пра інтымнае жыццё і бытавыя навыкі, якія не маюць дачынення да медыцыны.

Ідэалагічны наступ і цэнзура

Дзяржаўная прапаганда актыўна выбудоўвае наратыў супрацьстаяння «традыцыйных каштоўнасцей» і «заходняга ўплыву».

Чыноўнікі і прадстаўнікі духавенства публічна называюць ЛГБТК+ людзей «хворымі» і заклікаюць да іх ізаляцыі. Міністр інфармацыі Марат Маркоў параўнаў забарону кніг з «санітарным кантролем» і «прышчэпкай» ад «інфармацыйнага яду».

Пад забарону трапілі «заходнія цацкі» (напрыклад, «трансгендарныя лялькі») і больш за 170 друкаваных выданняў, прызнаных «шкоднымі для інтарэсаў краіны».

Анлайн-рэсурс «ДазХіп» быў прызнаны экстрэмісцкім, а ўвоз літаратуры з Расіі быў абмежаваны пад падставай барацьбы з «прапагандай».

Прэсаванні ў адкрытую: аблавы, доксінг і гвалт

Сілавыя структуры пачалі прымяняць тактыку масавых аблаў. 19 верасня 2025 года ў мінскім клубе «Рэактар» байцы АМАП затрымалі да 15 чалавек, пры гэтым затрыманні насілі дыскрымінацыйны характар: выбіралі мужчын з фемінным самавыяўленнем. У ліпені аналагічны рэйд адбыўся на закрытай драг-квін вечарынцы ў рэстаране «РІО» пасля публікацыі фота ў правладных каналах.

Падстаўныя спатканні

Супрацоўнікі наркаконтролю выкарыстоўваюць прыкладанне Hornet для выманьвання геяў на сустрэчы, дзе праводзяць допыты і правяраюць тэлефоны.

Ціск на сем’і

Зафіксаваны выпадкі, калі сілавікі тэрарызавалі бацькоў актывістаў, якія пакінулі краіну, праводзячы ў іх вобшукі і допыты.

Крымінальны пераслед

Актывісты атрымліваюць рэальныя тэрміны за ўдзел у адукацыйных праектах, а звычайны збор інфармацыі пра рэпрэсіі трактуецца як «ўзаемадзеянне з экстрэмісцкімі структурамі».

Крытычная сітуацыя ў месцах пазбаўлення волі

Для квір-людзей, якія трапілі ў пенітэнцыярную сістэму, рызыкі шматкроць павялічваюцца. Адміністрацыя турмаў выкарыстоўвае сістэму «нізкіх статусаў» як інструмент пакарання. Асобы гэтай катэгорыі падвяргаюцца сістэматычным катаванням, ізаляцыі і пагрозам забойствам. Прыклады Сяргея Ціханоўскага і Вадзіма Ермашука (Vadimati) пацвярджаюць, што негетэранарматыўная арыентацыя ў беларускіх калоніях з'яўляецца падставай для бесчалавечнага абыходжання, якое ігнаруецца адміністрацыяй.

Міжнародны кантэкст

Па выніках 2025 года Беларусь заняла 45-е месца з 49 у рэйтынгу Rainbow Europe, выконваючы толькі каля 10% стандартаў правоў чалавека ў дачыненні да ЛГБТК+. У краіне створана атмасфера абсалютнага страху, якая прымушае многіх пакідаць радзіму.

Праваабаронцы з TG House падкрэсліваюць, што міжнародная супольнасць павінна ўлічваць спецыфіку беларускага кантэксту: адсутнасць афіцыйных дакументаў аб затрыманні не павінна быць перашкодай для аказання абароны, бо сілавікі часта адпускаюць людзей без пратаколаў пасля здзекаў і пагроз. Адзіным спосабам процідзеяння гэтай палітыцы застаецца сістэматычная фіксацыя фактаў дыскрымінацыі і пашырэнне праграм экстраннай дапамогі пацярпелым.